Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng đối với Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu, những năm tháng bom cày đạn xới ở mảnh đất thiêng Quảng Trị chưa bao giờ là quá khứ. Trong cái nắng đổ lửa của những ngày tháng Bảy năm 2026, người lính già ở tuổi 80 lại cùng phu nhân bắt đầu cuộc hành trình 20 ngày đêm đầy ắp nghĩa tình – một cuộc hành quân trong thời bình để tìm về với những người đồng đội, đồng bào đã hóa thân vào lòng đất mẹ. Đã thành truyền thống, hàng năm, cứ vào dịp Kỷ niệm ngày Thương binh liệt sĩ, tướng Hiệu lại khởi một hành trình mới tìm về tri ân đồng đội…

Khúc ruột miền Trung và nỗi đau đáu của vị tướng trận mạc

Có lẽ không có một miền đất nào trên thế giới mà mỗi tấc đất, nhành cây lại thấm đẫm máu xương của nhiều người lính đến thế. Tỉnh Quảng Trị hiện có tới 72 nghĩa trang liệt sĩ, trong đó có hai nghĩa trang quốc gia lớn nhất nước là Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn và Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9. Nhưng điều khiến Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu luôn xót xa, đau đáu mỗi khi nhớ về, là bên cạnh những ngôi mộ có tên hay chưa kịp khắc tên, vẫn còn hàng vạn hương hồn đồng đội chưa thể quy tập.

Họ là những người lính nằm lại dưới lòng sông Thạch Hãn cuộn đỏ phù sa, vĩnh viễn hòa mình vào gạch đá Thành cổ, hay gửi thân xác nơi bìa rừng rậm rạp, khe suối sâu chưa ai đặt chân tới. Họ là “những người lính không có mộ”. Sự hy sinh thầm lặng ấy đã trở thành một phần của non sông, hòa vào màu xanh của cỏ cây Quảng Trị.

Tướng Hiệu nghẹn ngào chia sẻ: “Thời gian trôi đi, địa hình thay đổi, việc tìm kiếm trực tiếp thi hài các anh ngày càng trở nên khó khăn. Khi những lối mòn xưa đã bị bụi mờ năm tháng che phủ, chúng tôi chọn một phương thức khác để sưởi ấm hương hồn các anh: Dựng bia tưởng niệm và khắc danh sách, tên tuổi, quê quán của các liệt sĩ ngay tại chính những chiến trường, những tọa độ diễn ra các trận đánh ác liệt năm xưa”. Những tấm bia ấy không chỉ là nơi để gia đình, đồng đội tìm về nương tựa tinh thần trong những ngày lễ lớn, mà còn là những cột mốc lịch sử tâm linh, nhắc nhở thế hệ mai sau về cái giá của hòa bình.

Nhịp cầu đạo lý nối liền các thế hệ

Là người đã đi qua những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc chiến và trực tiếp tham gia vào công tác đền ơn đáp nghĩa nhiều thập kỷ qua, Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu cảm nhận rất rõ những chuyển biến sâu sắc trong phong trào “Uống nước nhớ nguồn”. Kể từ sau những chiến dịch lớn mang tầm quốc gia, như cuộc hành quân 500 ngày đêm tìm kiếm đồng đội từ năm 2016, công tác tri ân đã không còn là việc riêng của quân đội, mà đã trở thành tiếng gọi từ trái tim của toàn xã hội.

Đặc biệt, trong hành trình năm 2026 này, ông xúc động chứng kiến “Tháng Bảy tri ân” giờ đây không còn gói gọn xung quanh ngày 27/7, mà đã lan tỏa, kéo dài suốt cả tháng. Dòng người từ mọi miền đất nước cuồn cuộn đổ về Quảng Trị, biến mảnh đất từng chịu nhiều đau thương nhất thành trung tâm của những hoạt động giáo dục truyền thống và tâm linh lớn lao.

Một làn sóng mới, một điểm sáng đầy thuyết phục trong hành trình năm nay chính là sự nhập cuộc của thế hệ trẻ. Nhiều đoàn học sinh, sinh viên đã tự tổ chức các chuyến hành quân về nguồn. Các em đến không phải bằng sự bắt buộc, mà bằng sự thôi thúc của lòng biết ơn. Mô hình kết hợp giữa du lịch hoài niệm, du lịch tâm linh và sinh thái đã giúp việc giáo dục lòng yêu nước trở nên mềm mại, tự nhiên, thấm sâu vào nhận thức của người trẻ chứ không còn khô khan, hình thức.

Bên cạnh đó, khúc ruột miền Trung năm nay còn đón nhận những bước chân trở về của những người con xa xứ. Rất nhiều kiều bào ở nước ngoài đã chọn tháng Bảy để về lại quê hương, cùng chung tay xoa dịu những vết thương chiến tranh. Sự hiện diện của họ là minh chứng hùng hồn nhất cho thấy: Dù ở bất cứ nơi đâu trên thế giới, dòng máu lạc hồng và lòng biết ơn tổ tiên vẫn luôn chảy trong lòng mỗi người Việt Nam.

Hơi ấm từ những món quà trao tay

Hành trình 20 ngày đêm của Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu và phu nhân ngoài việc hương khói nơi nghĩa trang, còn là những cuộc gặp gỡ thắm đượm tình người với các gia đình chính sách, các thương bệnh binh và các Mẹ Việt Nam Anh hùng. Chuyến đi năm nay có sự đồng hành của đại diện Ban liên lạc đơn vị cũ và những nhà hảo tâm mong muốn mang chút tình cảm và lòng biết ơn sưởi ấm những mảnh đời chịu nhiều mất mát.

Phương thức làm thiện nguyện năm nay cũng có một sự thay đổi mang tính nhân văn sâu sắc. Thay vì gửi quà qua các cấp trung gian, đoàn đã kết hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, rà soát chính xác từng hoàn cảnh khó khăn để tổ chức trao quà trực tiếp. Món quà ngoài giá trị vật chất, thì quan trọng hơn là sự gặp gỡ, cái ôm siết chặt và những lời hỏi han chân tình.

Đối với những thương bệnh binh, những thân nhân liệt sĩ tuổi cao sức yếu, bệnh tật không thể đến các điểm tập trung, Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu cùng các thành viên trong đoàn đã không ngại đường xá xa xôi, lội bộ vào tận những vùng sâu vùng xa để đến bên giường bệnh. Những giọt nước mắt lăn dài trên gò má nhăn nheo của những người mẹ, những cái nắm tay run rẩy giữa người lính già trở về và người ở lại bên hiên nhà cũ Quảng Trị… chính là những hình ảnh đẹp nhất, minh chứng cho một đạo lý không bao giờ phai nhạt của dân tộc.

Thiên ký sự chưa có hồi kết

Điểm dừng chân xúc động và lấy đi nhiều nước mắt nhất trong chuyến đi là khi Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu trở lại mảnh đất Quảng Trị, cùng Ban liên lạc Trung đoàn 27-B5 Triệu Hải anh hùng năm xưa. Nơi đây hiện có một khu tưởng niệm 2500 liệt sĩ. Đứng trước hàng ngàn nấm mộ trải dài dưới nền trời xanh ngắt, vị tướng già tóc bạc đứng lặng phắc suy tư. Ký ức về những trận đánh sinh tử, về những người đồng đội ngã xuống khi tuổi đời mới mười tám – đôi mươi lại ùa về vẹn nguyên, nhức nhối.

Hành trình “20 ngày đêm tri ân đồng đội” của năm sẽ 2026 khép lại, nhưng hành trình nghĩa tình của Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu thì chưa bao giờ có dấu chấm hết. Đối với ông, tri ân đã trở thành một thông lệ, một quy luật bất biến của cuộc đời. Cứ đến dịp tháng Tư, ông lại lên đường vào Nam để tri ân những người Mẹ, những gia đình có công đã từng che chở quân giải phóng trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Và khi tháng Bảy về, ông lại hướng về dải đất miền Trung nắng gió.

20 ngày đêm tri ân đồng đội năm nay là hành trình nối liền quá khứ và hiện tại, sưởi ấm hương hồn những người đã khuất và thắp sáng niềm tin cho thế hệ tương lai. Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu và phu nhân, bằng những bước chân không mỏi, đang tiếp tục viết nên thiên ký sự sống động về lòng biết ơn, truyền lại ngọn lửa truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” cho muôn đời sau.

Kiều Bích Hậu