Là tác phẩm giành giải Booker Prize 2024, Quỹ đạo của Samantha Harvey gây ấn tượng bởi một lựa chọn khác thường: đưa toàn bộ câu chuyện lên Trạm Vũ trụ Quốc tế. Đây cũng là cuốn sách ngắn nhất trong danh sách đề cử Booker năm 2024 và là tác phẩm ngắn thứ hai từng giành giải thưởng văn học danh giá này.
Trong Quỹ đạo, sáu phi hành gia sống và làm việc ngoài không gian trở thành điểm tựa để tác giả khám phá những suy tư rất đỗi con người. Họ ăn những bữa đồ khô, lơ lửng trong môi trường phi trọng lực, thực hiện các chuyến đi bộ ngoài không gian và liên tục chứng kiến bình minh, hoàng hôn nối tiếp nhau khi con tàu quay quanh Trái Đất. Càng ở xa hành tinh xanh, họ càng cảm nhận rõ sự nhỏ bé và mong manh của con người.
Dù bối cảnh diễn ra giữa khoảng không bao la, cuốn tiểu thuyết lại xoay quanh những cảm xúc quen thuộc như nỗi cô đơn, sự chia ly, khát khao được kết nối và tình yêu dành cho Trái Đất. Không xây dựng những xung đột kịch tính, Samantha Harvey lựa chọn kể một câu chuyện lặng lẽ, giàu chất suy tưởng về sự sống và vị trí của con người trong vũ trụ.
Sinh năm 1975 tại hạt Kent (Anh), Samantha Harvey từng theo học triết học tại Đại học York và Đại học Sheffield. Trước khi giành Booker 2024 với Quỹ đạo, bà đã xuất bản năm tiểu thuyết và nhiều lần góp mặt trong danh sách đề cử các giải thưởng văn học lớn. Điều thú vị là dù viết về một bối cảnh đậm màu sắc khoa học và công nghệ, Harvey lại sống khá tách biệt với thế giới số, không sử dụng mạng xã hội hay điện thoại di động.
Ý tưởng cho Quỹ đạo được nuôi dưỡng trong thời kỳ phong tỏa vì đại dịch COVID-19. Khi ấy, Samantha Harvey dành nhiều giờ theo dõi những hình ảnh phát trực tiếp từ Trạm Vũ trụ Quốc tế. Theo chia sẻ của bà, việc quan sát Trái Đất từ quỹ đạo mỗi ngày đã trở thành điểm quy chiếu quan trọng trong quá trình sáng tác. Cảm giác bị giới hạn bởi không gian trong thời gian phong tỏa cũng giúp bà tìm thấy sự đồng điệu với cuộc sống của các phi hành gia.
Dẫu vậy, hành trình viết cuốn sách không hề suôn sẻ. Harvey từng hoài nghi liệu mình có đủ tư cách để viết về không gian khi chưa từng trải nghiệm cuộc sống ngoài quỹ đạo. Bà thậm chí đã gác lại bản thảo trong một thời gian trước khi nhận ra những trang viết đầu tiên vẫn chứa đựng nguồn năng lượng đặc biệt, thôi thúc bà tiếp tục hoàn thiện tác phẩm.
Theo Chủ tịch Hội đồng giám khảo Booker 2024, Quỹ đạo được lựa chọn bởi đây là một cuốn tiểu thuyết có chiều sâu, sức lay động và tham vọng nghệ thuật rõ nét. Tác phẩm mở ra một góc nhìn hiếm thấy trong văn học khi đặt cả hành tinh vào cùng một khung truyện, khiến ranh giới giữa các quốc gia, múi giờ và những câu chuyện riêng của từng cá nhân dần trở nên mờ nhạt.
Giới phê bình quốc tế cũng dành nhiều lời khen cho cuốn sách. Nhà phê bình James Wood nhận định Quỹ đạo là một tác phẩm vừa kỳ lạ vừa kỳ diệu, vượt ra ngoài khuôn khổ của một tiểu thuyết truyền thống. Wendy Smith đánh giá gần như trang nào của cuốn sách cũng có những câu văn đủ đẹp để khiến người đọc phải dừng lại. Trong khi đó, Alexandra Harris ví Quỹ đạo như một chuyến du hành đầy cảm hứng và là cái nhìn về Trái Đất bằng ánh mắt của một người đang yêu.
