Mới đây, vào đầu tháng 7 năm 2026, nhà xuất bản đa ngữ Ukiyoto (Canada) đã chính thức cho ra mắt tập thơ song ngữ Anh – Việt mang tên “Thị à thị ơi” (tên tiếng Anh: “Dame, Oh Dame!”) của nữ nhà thơ Việt Nam – Phạm Thị Hồng Thu. Tác phẩm thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu thi ca và độc giả nhờ việc khai thác trọn vẹn thể thơ 1-2-3 -một thể thơ mới thuần Việt đầy sáng tạo, kết hợp cùng tiếng nói nữ quyền kiêu hãnh và bao dung.

Độc giả quốc tế và Việt Nam hiện có thể tiếp cận cuốn sách (bản bìa cứng, bìa mềm và ebook) qua đường link phát hành toàn cầu của nhà xuất bản Ukiyoto: https://www.ukiyoto.com/product-page/dame-oh-dame.

Từ một nhà giáo đến “nàng thơ 1-2-3”

Tác giả Phạm Thị Hồng Thu vốn là một nhà giáo, hiện là Hội viên Hội Nhà văn Hà Nội. Sinh ra tại thành Vinh (Nghệ An), trong sự hòa quyện giữa nét kiên trung của người cha quê Tuy Hòa (Phú Yên) và nét duyên dáng của người mẹ xứ Nghệ, chị mang trong mình dòng máu đậm cung bậc miền Trung sâu lắng. Sau những năm tháng cống hiến cho sự nghiệp trồng người tại miền Trung cũng như thủ đô Hà Nội, Hồng Thu đã khẳng định phong cách riêng ổn định trên thi đàn với hàng loạt tác phẩm được xuất bản liên tục từ năm 2021 đến 2026 như: Về miền nhớ, Sắc chiều, Trái tim thì thầm, Truyện cổ nước Việt, Thị à Thị ơi, Vịn câu thơ, Cỏ hát, Con đường cổ tích. Những đóng góp bền bỉ đó đã mang về cho chị một số giải thưởng văn học danh giá, trong đó có Giải C của Hội liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội năm 2024 và Giải khuyến khích của Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội năm 2025.

Là một người đam mê xê dịch, bước chân lãng du của Phạm Thị Hồng Thu đã in dấu từ Á sang Âu, trải dài xuống tận Nam Mỹ. Đi đến đâu, chị cũng ghi lại những trải nghiệm và cảm xúc của mình bằng những chùm thơ 1-2-3 như một cuốn nhật ký bằng thơ đầy thú vị. Thể thơ 1-2-3 là một dạng thức thơ hiện đại của Việt Nam, đòi hỏi sự dồn nén, hàm súc của ngôn từ cấu trúc theo quy tắc nghiêm ngặt nhưng lại có khả năng mở ra những thi tứ rộng lớn. Từ mùa thu năm 2020, khi những bài thơ 1-2-3 đầu tiên của chị xuất hiện trên trang Văn Học Sài Gòn, Phạm Thị Hồng Thu đã nhanh chóng nhập đội ngũ những cây bút tiên phong tại Hà Nội làm chủ và giữ lửa cho thể thơ thuần Việt này.

“Thị à thị ơi” – Bản trường ca đa sắc về phận đàn bà

Nếu như ở những tác phẩm trước, người ta thấy một Hồng Thu dịu dàng, hoài niệm, thì với “Thị à thị ơi”, nhà thơ Phan Hoàng đã phải kinh ngạc thốt lên khi đọc một mạch bản thảo hoàn toàn mới này. Ông nhận xét: “Từ tâm thế, diễn ngôn đến thi tứ, thi ảnh trong tập thơ hoàn toàn mới lạ, không còn chật vật với ngôn từ, hoặc du dương vần vè gượng gạo như những bài thơ đầu tiên của chị”.

Xuyên suốt tập thơ, nhân vật “thị” hiện lên vừa có tính độc lập trong từng bài, lại vừa kết nối chặt chẽ để tạo nên một bản trường ca về thân phận người đàn bà trước bộn bề, giông bão cuộc đời. Phan Hoàng định nghĩa đây là “một bản trường ca buồn và đẹp được viết bằng tâm thế, góc nhìn, cảm nhận tinh tế, trìu mến, chia sẻ và bao dung”. Ông cho rằng, tiếng nói nữ quyền trong tập thơ cất lên một cách tự tin, tự tại, trở thành bệ phóng cho những sáng tạo khác biệt. Ngay từ bài thơ mở đầu về trăng, hình ảnh “giọt trăng” chứ không phải ánh trăng, tràn đẫm mắt môi, óng ánh suối tóc nhưng lại ẩn chứa sự bào xát, chua chát của lòng người, đã báo hiệu sự nổi chìm, thăng trầm của kiếp hồng nhan.

Không chỉ dừng lại ở những triết lý cao siêu, Phạm Thị Hồng Thu dũng cảm đưa vào thơ 1-2-3 những góc khuất trần trụi, những bi kịch rất đời thường của hôn nhân. Đó là một “thị” hiền lành như đất nhưng phải gánh chịu những cơn bão ngầm, những cái quay đầu đầy bực dọc của người chồng, hay nỗi bất lực khi mái ấm lung lay như “nhà dột từ nóc”. Thậm chí, tập thơ không ngần ngại gọi tên những đớn đau tột cùng của sự phản bội, những căn bệnh nhức buốt lây truyền từ sự buông thả của người đàn ông, hay áp lực sinh con nối dõi cùng cái nguýt dài băm nát trái tim từ người mẹ chồng. Đọc “Thị à thị ơi”, người ta thấy một thế giới phụ nữ đa đoan: có người phụ nữ mù quáng cả tin bị lừa dối, có người ôm nỗi hận con dâu chạy theo lối sống lăng loàn thành thị, nhưng cũng có cả những hình ảnh phản diện như người mẹ nhẫn tâm vứt bỏ đứa con đỏ hỏn. Sự chân thực đến gai góc ấy chính là điểm mạnh làm nên sức nặng cho tác phẩm.

Lời tự sự kiêu hãnh dưới góc nhìn của biên tập viên quốc tế

Dưới vai trò là người biên tập cho cuốn sách này tại Canada, biên tập viên Bob C. đã dành những lời tán dương sâu sắc cho giá trị nhân văn của tác phẩm trên bìa 4. Ông nhận định:

“Tập thơ song ngữ Việt – Anh ‘Thị à thị ơi’ của Phạm Thị Hồng Thu là nốt trầm kiêu hãnh về phận đời người phụ nữ. Qua thể thơ 1-2-3 độc đáo, tác giả khắc họa chân thực muôn vàn góc khuất: từ bế tắc, cay đắng hôn nhân đến nghị lực tìm lại chính mình. Từng câu chữ vừa nhói buốt vừa bao dung, ngập tràn khát vọng sống mãnh liệt. Đây là bài ca xúc động ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn bền bỉ vượt qua giông bão.”

Lời nhận xét của Bob C. đã khái quát trọn vẹn tinh thần “cứu cánh nhiệm mầu” của thơ ca Phạm Thị Hồng Thu. Dù trải qua bao u tối, nhân vật “thị” trong thơ chị chưa bao giờ đầu hàng số phận. “Thị” tìm đến võ thuật để bảo vệ mái ấm, tìm đến Yoga và cầu lông như một phương thuốc thần kỳ để hồi sinh cơ thể rệu rã, để rồi kiêu hãnh khoác lên mình tà áo dài thướt tha bay trong gió nhẹ. Vượt lên trên tất cả những oán hận “oan Thị Kính”, tình yêu thương và sự bao dung chính là chiếc phao cứu sinh cuối cùng để “thị” cưu mang cả những kẻ từng quay lưng với mình.

Được chuyển ngữ sang tiếng Anh bởi HFT và phát hành bởi một đơn vị xuất bản quốc tế vào đầu tháng 7 năm 2026, “Thị à thị ơi” (Dame, Oh Dame!) là dấu ấn quan trọng trong sự nghiệp sáng tác của nhà thơ Phạm Thị Hồng Thu và là nhịp cầu văn hóa đưa một thể thơ mới thuần Việt tiếp cận thế giới. Cuốn sách xứng đáng là món quà tinh thần trân quý, một điểm tựa vô hình tôn vinh vẻ đẹp kiên cường, bất khuất nhưng cũng đầy vị tha của người phụ nữ trong thời đại mới.

Mai Khanh