KBH
Trong hành trình giao lưu văn chương quốc tế, tôi đã có cơ duyên gặp gỡ nhà văn, nhà thơ Campuchia Proeung Pranit nhiều lần: ba lần tại Trung Quốc trong khuôn khổ Hội nghị các nhà văn và Hành trình các nhà văn ASEAN – Trung Quốc vào các năm 2019, 2025 và 2026, cùng một lần hội ngộ tại Thái Lan vào năm 2019.
Dù giữ trọng trách là Chủ tịch Hội Nhà văn Khmer, ở ông không hề có khoảng cách của một người đứng đầu mà luôn toát lên sự gần gũi, cởi mở và hòa đồng. Ấn tượng sâu đậm nhất về ông trong tôi chính là nguồn năng lượng dồi dào cùng sự chủ động, nhiệt thành trong việc kết nối các bạn văn chương quốc tế lại với nhau, biến mỗi kỳ gặp gỡ thành nhịp cầu gắn kết tình hữu nghị và tâm hồn nghệ sĩ vượt qua mọi ranh giới ngôn ngữ.
Dưới đây là những chia sẻ đầy tâm huyết của ông về hành trình đến với chữ nghĩa, từ những ngày thơ ấu nghèo khó đến khát vọng dấn thân trọn đời trên con đường cầm bút.


Tuổi thơ nghèo khó và cơ duyên đến với văn chương
Tác giả sinh trưởng trong một gia đình nghèo thời chiến, cha là công chức liêm khiết, mẹ bán cháo và hủ tiếu dưới mái hiên một ngôi chợ quê hẻo lánh. Dù luôn là học sinh giỏi nằm trong bảng danh dự nhưng tác giả ít được bạn bè chú ý vì nhỏ tuổi nhất lớp và gia cảnh khó khăn.
Bước ngoặt năm 13 tuổi (1992): Khi học lớp 8, qua việc tự quan sát và ghi nhớ, tác giả bắt đầu hiểu về vần điệu trong thơ ca và tập tành làm thơ ghép tên bạn bè, viết lại lời bài hát. Những bài thơ này được bạn bè chép truyền tay nhau và được thầy giáo dạy Văn khen ngợi – lời khen đó trở thành “liều thuốc tiên” nuôi dưỡng tình yêu viết lách trong ông. Bạn bè cũng thường nhờ ông viết hộ thư tình, giúp ông nhận ra: “Chính tình yêu đã biến con người ta trở thành thi sĩ”.
Theo tác giả, sự quan sát, nghiên cứu, lắng nghe, đọc sách và cảm nhận bằng mọi giác quan là những yếu tố đầu vào không thể thiếu của người cầm bút. Ông viết với khao khát được độc giả thấu hiểu nỗi lòng mình.
Chinh phục giải thưởng văn học và ngã rẽ nghề nghiệp
Những lần thử sức đầu tiên tại Phnom Penh: Khi lên thủ đô Phnom Penh học tập, tác giả được giới thiệu đến Hội Nhà văn Campuchia. Năm đầu tiên ông chỉ mới làm quen, năm thứ hai gửi tác phẩm dự thi nhưng thất bại. Nhìn những người đoạt giải đều là các bậc trưởng lão, giáo sư dày dạn kinh nghiệm, ông từng cảm thấy tuyệt vọng.
Vinh quang năm 18 tuổi (1997): Nhờ khắc ghi câu châm ngôn “Kiên trì nhẫn nại ắt sẽ thành công” cùng lời thơ dạy của cha về giá trị của tri thức, đến năm 1997, tác giả vinh dự đoạt Giải thưởng Văn học Preah Sihanouk Reach. Ông được Hoàng hậu Norodom Monineath Sihanouk trực tiếp trao giải và được Quốc vương Norodom Sihanouk ban đặc ân vào bái kiến tại Điện Khemarin trong Hoàng cung.
Dù rất yêu và giỏi làm thơ, tác giả lại chọn học ngành Kế toán vì xác định lúc bấy giờ chưa thể sống bằng nghề viết, nhưng văn chương mãi là món ăn tinh thần không thể thiếu.

Hành trình giao lưu quốc tế và dấu ấn tại Hà Nội
Việc không rời bỏ cây bút giúp ông kết giao với nhiều nhà văn trong và ngoài nước, từng được diện kiến nguyên thủ một số quốc gia trong khu vực, tham dự chương trình Mùa xuân của các nhà văn tại Pháp và Hội chợ Sách tại Thụy Điển.
Tại Liên hoan Thơ ca Châu Á – Thái Bình Dương lần thứ 2 ở Thủ đô Hà Nội, tác giả đã trình diễn ngâm bài thơ “Nghề cầm bút” nói về nỗi trăn trở, sự nghèo khó nhưng thanh cao của người viết chân chính. Màn trình diễn nhận được tràng pháo tay nồng nhiệt cùng lời động viên từ một nhà văn Việt Nam (“Tiếng nói của bạn rồi cả thế giới sẽ được nghe thấy…”) và một nhà văn Sri Lanka về sự đồng điệu qua “ngôn ngữ của trái tim”. Ông bày tỏ lòng biết ơn cha mẹ đã ban cho mình dòng máu thi ca.
Quan điểm về “Tính hiện đại” trong thơ và các tác phẩm tiêu biểu
Tiếp thu tinh hoa từ người đi trước: Tác giả tâm đắc lời dạy của nhà thơ Yin Luot về tính hiện đại trong thơ: dùng từ ngắn gọn, súc tích, trực diện, theo chủ nghĩa tối giản (“làm ít hiệu quả nhiều”) và tránh lối viết răn dạy, áp đặt (như dùng các từ đừng, nên, phải…) mà hãy để người đọc tự suy ngẫm. Ông cũng ghi nhớ lời khuyên của Ngài Pech Sokhin (cựu Tỉnh trưởng Oddar Meanchey) rằng hãy viết sao cho độc giả đồng cảm về mặt cảm xúc chứ không phải viết để họ sợ hãi hay xa lánh.
Trân trọng trích dẫn 3 bài thơ ngắn châm biếm nhẹ nhàng nhưng sâu cay về các vấn đề xã hội của tác giả, từng đoạt Giải thưởng Văn học Nou Hach:
Kiếp thư ký/công chức quèn : Nỗi vất vả, chịu nhiều áp lực và bất công của nhân viên cấp dưới.
Tiếc thương: Nỗi xót xa trước nạn tàn phá rừng bừa bãi vì lòng tham đất đai thời hiện đại.
Xe sang và đạo đức: Phê phán thói khoe của, đua xe coi thường tính mạng người khác của một bộ phận nhà giàu.
Thơ trào phúng và chơi chữ: Điển hình là tác giả có hai bài thơ ngụ ngôn hài hước (Thói quen người gác cửa và Không đưa trực tiếp) cùng bài thơ ngắn chơi chữ đa nghĩa “Biết kéo đàn nhị (trò/nịnh bợ)… lên chức” khai thác sự phong phú của tiếng Khmer để châm biếm thói xu nịnh.
Chiêm nghiệm về bản sắc người cầm bút
Tác giả thiên về thơ ca hơn tiểu thuyết, thích viết về đời sống vật chất/xã hội hơn tả cảnh thiên nhiên. Nhà văn, nhà báo đài RFI Heng Oudom nhận xét sau gần 10 năm quen biết rằng Proeung Pranit là người sống bằng vần điệu, ngay cả khi nói đùa cũng có vần, và ông viết xuất sắc nhất về đề tài tình yêu cùng những bất công, áp bức trong xã hội.
Dù thu nhập từ viết lách không nhiều (chủ yếu từ tiền giải thưởng), tác giả khẳng định công chúng biết đến cái tên Proeung Pranit với tư cách là một nhà văn nhiều hơn là một kế toán viên. Ông nhắn nhủ các cây bút đừng bao giờ buông bút, hãy tiến lại gần hiện thực, quan sát tỉ mỉ, bởi không có rào cản nào ngăn được trái tim của người nghệ sĩ.