Chuyện một chữ Duyên và giấc mơ Vườn Táo Cổ

Có những vùng đất ta tìm đến bằng lý trí. Nhưng cũng có những vùng đất dường như đã đợi ta từ trước, để rồi một ngày, bằng những cuộc gặp gỡ tưởng chừng rất tình cờ, ta nhận ra mình đã thuộc về nơi ấy.

Với tôi, Vườn Táo Cổ bên sông Hồng là một vùng đất như thế.

Câu chuyện bắt đầu từ một buổi chụp ảnh cúc họa mi.

Ngày ấy, tôi đến Bãi Đá Sông Hồng. Con đường vào bãi còn nhỏ, đất đá lầy lội, đi lại vô cùng khó khăn. Nhưng khi bước xuống bãi bồi, nhìn những thảm cúc họa mi trắng muốt trong nắng, tôi đã thực sự say mê.

Rồi tôi đi ra sát mép sông, đứng giữa những khóm lau đang lay động trong gió. Trước mắt tôi, sông Hồng mở ra một vẻ đẹp rộng lớn, khoáng đạt và đầy sức sống. Dòng nước miệt mài chảy, bãi bồi mênh mang, bầu trời như rộng thêm ra.

Tôi đứng ngắm thật lâu rồi bất chợt ngẫu ngôn:

“Ước gì mình có một mảnh đất ở đây. Làm một cái vườn nhỏ, để gia đình và bạn bè cuối tuần có thể về chơi, nướng thịt, ngồi bên nhau giữa thiên nhiên.”

Một câu nói vu vơ. Nhưng có lẽ, từ giây phút ấy, một hạt mầm đã được gieo vào lòng tôi.

Tôi từng có những năm tháng sống và trải nghiệm ở nước Nga. Năm 2004, trong những ngày ở Samara, tôi rất thích những buổi cuối tuần cùng bạn bè ra vườn nhà người quen, nhóm bếp nướng thịt dưới những gốc táo đỏ đặc trưng của xứ sở ấy.

Khi đó, tôi chỉ nghĩ đơn giản rằng cuộc sống thật đẹp khi con người có một khu vườn, có cây cối, có bạn bè và những bữa ăn ngoài trời.

Sau này nhìn lại, tôi mới thấy mình đã có một mối duyên với cây táo từ rất lâu, trước cả khi Vườn Táo Cổ xuất hiện.

Thế rồi, sau buổi chụp ảnh cúc họa mi ấy, tôi có một giấc mơ.

Tôi mơ thấy mình nằm giữa một hòn đảo nhỏ, xung quanh là hoa cỏ xanh tươi, cảnh vật đẹp đến lạ thường. Tôi nằm ngắm trăng lên, nghe tiếng thuyền bè đi qua trên dòng sông. Không gian yên bình, thơ mộng, như thể mọi ồn ào của cuộc sống đã ở lại phía sau.

Tôi tỉnh dậy nhưng hình ảnh ấy vẫn nguyên vẹn trong tâm trí.

Tôi thổn thức đến mức thường dùng một cách nói rất riêng của mình: “Thốn ruột gan”.

Tôi muốn có nơi ấy. Tôi muốn biến giấc mơ thành hiện thực. Nhưng làm cách nào để tìm được một mảnh đất như thế?

Và rồi, điều kỳ diệu đầu tiên xuất hiện.

Tôi nhớ đến một người bạn cũ thời sinh viên. Anh cũng là người Thanh Hóa, từng rất thân thiết với tôi. Nhưng cuộc sống mỗi người một ngả, chúng tôi mất liên lạc từ năm 2002. Tôi chỉ nhớ anh đang sống ở Nhật Tân.

Không hiểu vì sao, đúng lúc tôi đang nghĩ đến việc tìm đất bên sông, sau đó khoảng một tuần, tôi bất ngờ nhìn thấy một người bạn trên Facebook chia sẻ bài viết của anh. Thời điểm ấy, anh đang kinh doanh bar Tây.

Tôi vô cùng ngạc nhiên. Người mình đang muốn tìm kiếm bỗng nhiên xuất hiện trước mắt, sau bao nhiêu năm mất liên lạc.

Tôi lập tức nhắn tin, rồi gọi điện cho anh.

Câu đầu tiên tôi hỏi là:

“Anh có biết ở đâu có đất đảo bán không? Em muốn mua một ít để làm cái vườn.”

Anh cười và trả lời:

“Ngoài này đầy, ra đây thích bao nhiêu cũng có!”

Tôi kể cho anh nghe về giấc mơ của mình. Chúng tôi hẹn nhau đi xem đất.

Trước khi ra bãi sông, anh dẫn tôi đi qua nhiều nơi trong làng, phân tích những vị trí có tiềm năng, giải thích rằng nếu mua ở đó thì sau này đất có thể tăng giá rất cao. Nhưng chẳng hiểu sao tôi vẫn chưa thấy nơi nào thực sự khiến mình rung động.

Cuối cùng, anh đưa tôi ra sông.

Con đường ngày ấy nhỏ xíu, sâu hun hút, hai bên là những bờ đất lầy lội. Tôi đi xe máy mà có lúc suýt ngã. Đi mãi, đi mãi mới ra đến bãi.

Trước mắt tôi là một khu đất rộng, phủ kín cây dướng dại.

Anh chỉ tay:

“Đây, chủ đất muốn bán khu này. Rao bán khắp nơi ba năm nay rồi mà chẳng ai mua.”

Tôi nhìn khu đất, mỉm cười và đùa:

“Các ngài giấu để chờ em đến nên không ai mua đâu!”

Anh còn khuyên:

“Không biết ngài của em thế nào, chứ nhiều người đến xem rồi lại đi. Em thích thì mua. Nhưng anh vẫn khuyên em nên mua đất trong làng. Sau này không thích nữa cũng dễ bán. Ngoài này tuy không khí rất đẹp nhưng hơi xa.”

Nhưng tôi đã quyết định trong lòng.

Tôi cứ nằng nặc đòi gặp chủ đất và nói với anh rằng:

“Em thích nơi này!”

Người chủ đất tên Thuận. Sau này tôi mới biết anh từng là một ông chủ lớn, chuyên buôn đào, mỗi năm có thể đưa hàng chục container đào vào Sài Gòn. Nhưng thời điểm tôi gặp, anh đang trải qua một giai đoạn vô cùng khó khăn trong cuộc sống, kinh tế đổ vỡ và rất cần bán mảnh đất ấy.

Trước mặt tôi khi đó là một người đàn ông gầy gò, đen nhẻm. Tôi còn nghĩ thầm không biết người đàn ông này có lấy được vợ không!

Tôi không biết quá khứ của anh, cũng không quan tâm anh từng giàu có đến mức nào. Tôi chỉ nhìn thấy một con người đang khó khăn và có chút thương cảm.

Chúng tôi nói chuyện với nhau. Tôi còn khuyên anh nên làm ăn chân chính, đừng cố làm quá lớn để rồi dễ gặp thất bại.

Chỉ khoảng mười lăm phút sau, tôi đặt tiền mua đất.

Mọi chuyện diễn ra nhanh như một tia chớp.

Hai người đàn ông có lẽ mừng khôn tả, giống như người đang chết đuối bỗng vớ được chiếc cọc. Còn tôi thì vui sướng vô cùng vì đã tìm thấy nơi mình muốn đến, nơi mà trước đó chỉ tồn tại trong một giấc mơ.

Tôi bắt đầu cải tạo khu đất.

Những hàng cây dướng dại được thay thế bằng nhãn, hồng xiêm, mít, dừa và nhiều loại cây ăn quả khác. Những năm đầu chưa có lũ lớn, sáng nào tôi cũng thích ra vườn chăm cây. Nhà tôi cách vườn khoảng 12 cây số, nhưng khoảng cách ấy chẳng làm tôi ngại.

Tôi thích cảm giác được nhìn cây lớn lên từng ngày, được chạm tay vào đất, được ngắm dòng sông và hít thở không khí trong lành.

Ba năm trôi qua, cây vẫn lớn rất chậm. Mọi người bảo tôi phải mua cây to về trồng mới nhanh có bóng mát. Thế là tôi lại nhờ người tìm cây từ Hòa Bình đưa về.

Những chuyến cây về gặp mưa bão, việc vận chuyển vô cùng vất vả. Tôi thay hết cây này đến cây khác, chăm chút từng góc vườn. Nhưng nhiều cây không hợp thổ nhưỡng, sâu bệnh rồi chết. Có hơn một trăm cây tôi từng kỳ vọng đã không thể sống được.

Tôi không nản lòng. Tôi nghĩ đơn giản rằng làm vườn cũng giống như cuộc sống, có những điều phải thử, phải thất bại rồi mới tìm được thứ thực sự phù hợp.

Và rồi, một cuộc gặp gỡ khác lại mở ra một cánh cửa mới.

Trong một chuyến đi dự lễ giỗ cụ Lê Hữu Trác ở Hương Sơn, Hà Tĩnh, trên xe mọi người mua một loại táo xanh rất ngon. Tôi được biết đó là táo gió, giống táo có nguồn gốc gắn với vùng Ninh Thuận và đã được nhân giống, trồng ở nhiều nơi. Chị gái đi cùng xe nói với tôi rằng quả táo mình đang ăn được trồng ở Thường Tín, Hà Nội. Đặc biệt, chị ấy nói giống táo này khá dễ trồng và có thể cho thu hoạch ngay trong năm đầu.

Tôi rất thích loại táo ấy.

Trở về, tôi kể câu chuyện này với anh Thuận. Sau mấy năm cùng nhau chăm lo khu đất, chúng tôi đã trở nên thân thiết. Anh cũng giúp tôi rất nhiều công việc đối ngoại ở khu vực bãi sông.

Tôi kể cho anh nghe về quả táo xanh trên chuyến xe đi Hương Sơn, về mong muốn tìm được một giống táo phù hợp để trồng ở khu vườn.

Và rồi, một buổi sáng sớm, anh gửi cho tôi một loạt hình ảnh.

Đó là những gốc táo cổ thụ.

Anh nói:

“Đây là gốc táo, em xem có thích không?”

Tôi nhìn những bức ảnh mà sởn da gà. Một cảm giác rất khó diễn tả chạy dọc trong lòng. Tôi có cảm giác như điều mình vừa nhắc đến hôm trước thì hôm nay đã xuất hiện ngay trước mắt.

Tôi nói với anh bằng mọi giá phải mua được những cây ấy.

Thế là chúng tôi bắt đầu hành trình đưa những gốc táo cổ từ Ninh Thuận về Hà Nội.

Tiền mua cây đã đắt, tiền vận chuyển còn đắt hơn. Nhưng với một người luôn tin vào chữ Duyên như tôi, khó khăn chưa bao giờ là lý do để từ bỏ một điều mình thực sự mong muốn.

Và thế là Vườn Táo Cổ ra đời.

Những gốc táo cổ ấy đã bén rễ trên bãi bồi sông Hồng, trong một khu vườn nằm giữa không gian làng đào Nhật Tân xinh đẹp.

Từ Samara nước Nga, qua một chuyến xe đi Hương Sơn, qua những cuộc gặp gỡ và những lần tình cờ, cây táo cuối cùng đã tìm được nơi dừng chân của mình bên dòng sông Hồng.

Nhiều khi tôi tự hỏi: Phải chăng cuộc đời có những sợi dây kết nối mà khi đang đi trên hành trình, ta không thể nhìn thấy hết?

Một ngày nọ, trong cuộc trò chuyện với một vị cán bộ quản lý đất đai địa phương, tôi được nghe anh chia sẻ về quy hoạch sông Hồng.

Anh nói khu đất của tôi khá may mắn vì nằm trong không gian làng nghề cần được bảo tồn. Anh vui vẻ chúc mừng tôi và kể về truyền thuyết đào Nhật Tân từng là đào tiến vua từ xa xưa. Chính những giá trị truyền thống ấy là một trong những lý do khiến không gian làng nghề cần được quan tâm gìn giữ trong quá trình quy hoạch.

Tôi nghe câu chuyện ấy và bỗng thấy lòng mình xao động.

Hóa ra, nơi tôi lựa chọn bằng một giấc mơ lại nằm giữa một vùng đất có bề dày văn hóa như thế.

Nhật Tân không chỉ có những vườn đào đẹp mỗi độ xuân về. Nơi đây còn lưu giữ ký ức về một vùng đất trồng hoa, trồng cây cảnh, gắn bó với đời sống người Hà Nội qua nhiều thế hệ.

Tôi bắt đầu nghĩ nhiều hơn về vùng đất này.

Tôi nhớ đến một chuyến du lịch cùng gia đình vào Quy Nhơn. Trong chuyến đi ấy, tôi tình cờ gặp nhà ngoại cảm Vũ Thế Khanh. Ông có thiện cảm với Cao Trà Mục Nhan của tôi và đặc biệt, ông cũng có chuyến công tác tại Quy Nhơn đúng dịp tôi ở đó. Ông nhiều lần mời tôi đến giao lưu với Hội Dưỡng sinh Quy Nhơn.

Một cuộc gặp gỡ tình cờ lại đưa tôi đến gần hơn với Bình Định – quê hương của người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ.

Tôi đã mang Cao Trà Mục Nhan đến dâng lễ tưởng niệm vị vua anh hùng Tây Sơn.

Khi ấy, tôi chưa biết câu chuyện dân gian về việc vua Quang Trung sai người mang cành đào từ Thăng Long vào Phú Xuân tặng công chúa Ngọc Hân sau chiến thắng năm 1789. Tôi chỉ biết và kính trọng ông như một vị vua tài ba, một người anh hùng kiên cường của dân tộc.

Mãi sau này, khi nghe lại câu chuyện về truyền thuyết đào Nhật Tân, tôi mới nhận ra một sự kết nối thật thú vị.

Tôi đã đến với quê hương vua Quang Trung, đã dâng lễ tưởng niệm ông, rồi trở về với khu vườn của mình – một khu vườn nằm giữa làng đào Nhật Tân, nơi vẫn lưu truyền câu chuyện về cành đào gắn với nhà vua và công chúa Ngọc Hân.

Tôi không dám khẳng định đó là sự sắp đặt của số phận. Cũng không muốn biến những truyền thuyết thành sự thật khi chưa có đủ tư liệu lịch sử chứng minh.

Nhưng tôi tin vào giá trị của những cuộc gặp gỡ, vào những điều đẹp đẽ mà cuộc đời dành cho con người.

Và tôi thấy mình có một mối duyên rất riêng với vùng đất này.

Bây giờ, mỗi khi ngồi dưới những gốc táo cổ, nghe gió từ sông Hồng thổi qua, nhìn ánh nắng rơi trên những tán lá, tôi lại nhớ về hành trình đã đưa mình đến đây.

Tôi nhớ Samara với những buổi cuối tuần nướng thịt dưới gốc táo.

Nhớ buổi chụp ảnh cúc họa mi, những khóm lau bên sông và câu nói ngẫu nhiên về một khu vườn.

Nhớ giấc mơ nằm giữa hòn đảo, ngắm trăng lên, nghe tiếng thuyền bè qua lại.

Nhớ người bạn cũ bất ngờ xuất hiện trên Facebook sau nhiều năm mất liên lạc.

Nhớ con đường đất lầy lội, khu rừng dướng dại, người chủ đất tên Thuận và cuộc mua bán chỉ diễn ra trong mười lăm phút.

Nhớ chuyến xe đi Hương Sơn, những quả táo xanh và những gốc táo cổ từ Ninh Thuận.

Tất cả những điều ấy đã nối lại với nhau thành một câu chuyện mà có lẽ chính tôi cũng không thể viết ra nếu không thực sự sống qua nó.

Tôi từng nghĩ mình mua một mảnh đất để làm khu vườn cho gia đình và bạn bè.

Nhưng giờ đây, tôi nhận ra mình đã có nhiều hơn thế.

Tôi có một khoảng trời riêng bên sông Hồng. Tôi có những gốc táo mang theo ký ức của những miền đất xa xôi. Tôi có những người bạn, những câu chuyện, những cuộc gặp gỡ và một vùng văn hóa đang hiện diện quanh mình.

Vườn Táo Cổ không chỉ là nơi để nghỉ ngơi, vui chơi hay thưởng thức thiên nhiên. Tôi mong nơi đây sẽ trở thành một điểm gặp gỡ của văn hóa, nghệ thuật, trà và những con người yêu cái đẹp.

Tôi muốn những người trẻ tìm thấy ở đây tình yêu với thiên nhiên. Muốn những nghệ nhân làng nghề có thêm cơ hội kể câu chuyện của mình. Muốn những người yêu Hà Nội hiểu rằng, vẻ đẹp của một thành phố không chỉ nằm ở những công trình hiện đại, mà còn nằm trong những làng nghề, những bãi bồi, những dòng sông và ký ức của bao thế hệ.

Tôi vẫn nghĩ đến một câu nói mà mình đã từng ngẫu nhiên thốt ra trong một buổi ngắm sông:

“Ước gì có một mảnh đất ở đây…”

Và giờ đây, tôi đã có nó.

Tôi không biết ngày ấy mình đã tìm thấy khu vườn hay chính khu vườn đã tìm thấy mình.

Chỉ biết rằng, từ Samara nước Nga đến bãi bồi sông Hồng, từ những gốc táo cổ đến làng đào Nhật Tân, cuộc đời đã đưa tôi đi qua một hành trình đầy những điều kỳ diệu.

Có lẽ, chữ Duyên đôi khi không phải là thứ ta đi tìm. Nó là thứ xuất hiện khi ta đủ yêu một điều gì đó và đủ can đảm để bước về phía nó.

Tôi đến với sông Hồng bằng một giấc mơ về khu vườn. Nhưng tôi muốn ở lại với sông Hồng bằng một khát vọng lớn hơn: LÀM RỰC RỠ SÔNG HỒNG.

Bởi một dòng sông không chỉ cần những cây cầu, những tòa nhà hay những đại công trình. Dòng sông còn cần những khu vườn, những làng nghề, những người giữ gìn ký ức và những tâm hồn biết yêu thương, sáng tạo.

Và nếu một ngày nào đó, Vườn Táo Cổ trở thành một điểm hẹn văn hóa bên sông Hồng, nơi người ta tìm đến để thưởng trà, nghe chuyện xưa, gặp gỡ bạn bè và cảm nhận vẻ đẹp của đất trời, thì tôi nghĩ giấc mơ năm ấy đã có một cuộc đời mới.

Vườn Táo Cổ – một chữ Duyên từ nước Nga, bén rễ bên dòng sông Hồng, giữa lòng làng đào Nhật Tân.

Lê Hoa