Với tôi, Văn phòng của Viện sĩ – Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu tại phố Trấn Vũ, Ba Đình, Hà Nội là một không gian giúp tôi tìm về những phút lắng đọng và gợi suy ngẫm về những giá trị bền vững. Giữa những giá sách, kỷ vật giản dị và không khí gần gũi, những cuộc trò chuyện sôi nổi tại đây đã nối dài mạch nguồn truyền thống, giúp tôi nhận diện rõ hơn trách nhiệm của thế hệ hôm nay qua những bài học cuộc đời sâu sắc.

Sợi dây nhân duyên và bài học về nhân cách từ gia đình

Mối nhân duyên của tôi với Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu được gieo mầm từ trước khi tôi ra đời. Ông tôi, Đại tá Phan Trần Thắng (1929–2020), nguyên Chính ủy Sư đoàn 320B (sau này là Sư đoàn 390, Quân đoàn 12), từng là người đồng chí, đồng đội sát cánh cùng Thượng tướng trong những năm tháng đầy gian khó của thập niên 1980.

Một trong những bài học quý giá ông tôi để lại cho đại gia đình tôi chính là nếp sống giản dị, kỷ luật và gương mẫu, gần như không thay đổi qua bao năm tháng của mình. Lúc sinh thời, dù rời quân ngũ đã lâu, song ông tôi vẫn giữ tác phong của một người lính: 5 giờ sáng thức dậy, thể dục, đọc báo, theo dõi thời sự và làm vườn. Ở ông, kỷ luật sống không khô cứng ép buộc mà đi liền với tình yêu cuộc sống và sự trân trọng từng phút giây hòa bình.

Chính từ nếp sống ấy và những lần được ông chia sẻ dù chỉ vài chi tiết nhỏ nhưng rất khốc liệt từ cuộc chiến đấu 81 ngày đêm ở Thành cổ Quảng Trị năm 1972 khi ông là Chính ủy Trung đoàn 48/Sư đoàn 320B – đơn vị được giao nhiệm vụ trực tiếp bảo vệ Thành cổ hay những câu chuyện trong chuyến công tác trên cùng máy bay trực thăng, ngồi đối diện Thượng tướng Phùng Thế Tài – Phó Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam khi ông là Chính ủy Sư đoàn 320B đã giúp cho tôi nhận thức được khá rõ về những phẩm chất cao đẹp của “Bộ đội Cụ Hồ” trong giai đoạn rất cam go, ác liệt và đầy khó khăn, thiếu thốn của đất nước ngay từ khi còn nhỏ. Tôi hiểu rằng: Truyền thống không nằm ở chức danh hay hào quang quá khứ, mà ở cách sống, cách nghĩ và cách giữ mình mỗi ngày. Đó là nền tảng tư tưởng giúp tôi không thấy xa lạ khi sau này được gặp trực tiếp Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu – người có cùng một hệ giá trị về sự khiêm nhường và bền bỉ.

Bài học về tư duy quản trị: Lấy con người làm trung tâm

Qua lời kể của Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu về giai đoạn ông là Sư trưởng và ông tôi làm Chính ủy Sư đoàn 320B, tôi học được bài học lớn về tư duy lãnh đạo gắn liền với thực tiễn và đầy tính nhân văn. Trong bối cảnh đất nước những năm 1980 vô cùng thiếu thốn, với một sư đoàn quân số lên đến hơn một vạn người, Thượng tướng cùng Ban Chỉ huy Sư đoàn đã xác định một chủ trương đột phá: Chăm lo đời sống bộ đội là mệnh lệnh từ lương tâm và là nền tảng sức mạnh chiến đấu. Bài học về sự sáng tạo trong gian khó thể hiện qua cách Sư đoàn tổ chức lao động sản xuất. Sự linh hoạt trong kết hợp kinh tế và quốc phòng thông qua việc cho phép bộ đội tham gia xây dựng nhà máy, làm đường để đổi lấy vật liệu dựng doanh trại.

Tầm nhìn về môi trường và phát triển bền vững: Phong trào “Màu xanh đồng bằng” đã phủ xanh gần 600 ha đất trống, đồi trọc ở khu vực Bỉm Sơn, tỉnh Thanh Hóa, khôi phục rừng dẻ tái sinh ngay trong lòng Sư đoàn. Phong trào này lấy cảm hứng từ kinh nghiệm “Cách mạng xanh” mà đoàn cán bộ quân đội ta, trong đó có Anh hùng lực lượng vũ trang Nguyễn Huy Hiệu được tham gia thăm quan, học tập tại Ấn Độ năm 1977.

Sự thấu cảm và nhân văn: Việc thành lập tiểu đoàn nữ gần 500 người để tăng gia sản xuất tại Hậu Lộc giúp giải quyết lương thực, thực phẩm và tạo ra một môi trường sống đầy khát vọng cho những quân nhân nữ. Những cánh đồng lúa, đàn vịt, hàng trăm con bò sinh sản ở Dốc Xây đã cung cấp nguồn thực phẩm quý giá cho toàn Sư đoàn, mở ra hướng đi mới, độc đáo đối với một sư đoàn bộ binh thời kỳ đó – nơi lao động, cống hiến và khát vọng sống hòa quyện làm một. Từ thực tiễn ấy, mô hình tăng gia “5 vườn” ra đời, các hội thi “Màu xanh đồng bằng”, các cuộc thi văn nghệ trở thành ngày hội lớn, thu hút nhiều đơn vị trên địa bàn 7 tỉnh lân cận đến tham quan, học tập. Sư đoàn 320B được tiếng huấn luyện giỏi, sẵn sàng chiến đấu cao, trở thành điểm sáng về xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, Xanh – Sạch – Đẹp… Đây là những việc rất độc đáo, khác biệt của Sư đoàn 320B với các Sư đoàn khác thời bấy giờ.

Từ thực tiễn đó, Thượng tướng đã dạy tôi rằng, một người chỉ huy giỏi ngoài việc đánh trận giỏi, còn biết biến khó khăn thành động lực, biết đưa “Nghị quyết vào cuộc sống” bằng những hành động cụ thể, minh bạch và có lợi cho tập thể.

Bản lĩnh người chiến sĩ trong thời bình: Sự tử tế và trách nhiệm

Lần đầu tiên gặp Thượng tướng vào những ngày giáp Tết Kỷ Hợi năm 2019, tôi ấn tượng bởi sự điềm đạm, không khoảng cách của một vị tướng huyền thoại. Dù tuổi đã cao, ông vẫn miệt mài trên “trận tuyến mới” – trận tuyến của tri thức và tình người. Từ những cuộc đàm đạo của “đạo vui” – là nhóm những sĩ quan và văn nghệ sĩ thân thiết của tướng Hiệu, tôi đúc kết được những bài học về cách sống trong thời bình:

Sự khiêm nhường và lòng biết ơn: Thượng tướng luôn nhắc về quá khứ với sự trân trọng, nhưng không phải để ghi công mà để tri ân những người đã ngã xuống.

Kỷ luật và sự tự soi lại mình: Giữa những biến động rất nhanh của xã hội hiện đại, việc giữ được bản lĩnh, phong cách và đạo đức là một thử thách không nhỏ. Thượng tướng nhấn mạnh rằng tri ân tiền nhân không bằng lời nói suông, mà bằng việc giữ gìn phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong từng việc nhỏ nhất.

Trách nhiệm truyền lửa: Ông không đưa ra những yêu cầu lớn lao cho thế hệ trẻ mà nhấn mạnh vào sự tử tế, bản lĩnh và tinh thần tự học.

Những lần rời Văn phòng Thượng tướng tại phố Trấn Vũ, tôi luôn mang theo một cảm giác được tĩnh tâm, suy tư về cuộc đời người lính. Đối với tôi, Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu là một tấm gương sáng về người chỉ huy dành trọn đời mình cho quân đội và đất nước theo cách không phô trương, không ồn ào nhưng vô cùng bền bỉ. Những câu chuyện của tướng Hiệu là một điểm tựa tinh thần quý giá trên con đường binh nghiệp của tôi. Đó là bài học về việc giữ vững niềm tin vào những giá trị không đổi của người lính: Kỷ luật, Sự tử tế và Trách nhiệm. Bản thân tôi cũng hy vọng sẽ có thêm nhiều bạn trẻ được tiếp nhận những nguồn năng lượng tích cực ấy, để mạch nguồn truyền thống dân tộc mãi được nối dài./.

Tác giả: Thượng tá, TS. Lê Quốc Văn