Sastri Bakry được biết đến là một nhà văn, nhà thơ nổi tiếng của Indonesia với các tác phẩm được dịch ra nhiều ngôn ngữ, bà cũng là một nhà hoạt động xã hội bền bỉ, một cựu chính trị gia và là CEO của Liên hoan Văn chương Quốc tế Minangkabau (IMLF). Trong cuộc trò chuyện đặc biệt này, bà đã chia sẻ những góc nhìn đầy tâm huyết về sứ mệnh thức tỉnh lương tri của văn học, khát vọng biến sân khấu thơ ca thành những “đại nhạc hội” lay động đại chúng, và hành trình gieo hạt mầm chính trực cho thế hệ tương lai.

1. Văn học và sứ mệnh thức tỉnh lương tri nhân loại

Phóng viên (PV): Thưa bà, với trải nghiệm phong phú của một nhà hoạt động xã hội, một cựu chính trị gia và là tác giả của những cuốn tiểu thuyết giàu chất tình cảm như “Kekuatan Cinta” hay “Sedikit di Atas Cinta” , bà đánh giá thế nào về vai trò cốt lõi của văn học trong việc hướng nhân loại tới hòa bình và sự chính trực, nhất là giữa bối cảnh thế giới đầy biến động và xung đột hiện nay?

Nhà văn Sastri Bakry: Đối với tôi, văn học là một điều gì đó vô cùng tốt đẹp. Nó được kết tinh từ sự thuần khiết, chân thành của lương tri, dựa trên những gì ta tận mắt chứng kiến, lắng nghe và cảm nhận. Đó là lý do vì sao văn học luôn phản ánh hiện thực một cách trung thực nhất, cất lên tiếng nói đại diện cho công lý, lẽ phải và hòa bình.

Lương tri của con người không bao giờ biết nói dối, nhưng đôi khi nó bị che mờ bởi tiền tài, áp lực cuộc sống hay sự xung đột lợi ích. Dù biết rằng văn học không có quyền năng tối thượng để chặn đứng một cuộc chiến tranh, nhưng thông qua văn chương, chúng ta có thể chạm đến góc khuất sâu thẳm trong tâm hồn mỗi người để cùng nhau liên tục cất lên tiếng nói vì sự thật. Ít nhất, tác phẩm của chúng ta thể hiện rõ lập trường của người cầm bút: luôn đứng về phía chính nghĩa. Nhiều giọt nước nhỏ sẽ góp thành đại dương. Từng là một chính trị gia và quan chức cấp cao, tôi đã chứng kiến tận mắt sự bất công và nạn tham nhũng hoành hành, và tôi tin rằng ta phải đấu tranh chống lại chúng bằng một tình yêu thương bao dung nhưng cũng đầy kiên định.

2. Khát vọng mang văn chương ra “sân khấu lớn” của thế giới

PV: Là người chèo lái Liên hoan Văn chương Quốc tế Minangkabau (IMLF) qua 3 kỳ tổ chức thành công, mục tiêu lớn nhất mà bà kỳ vọng ở sự kiện này, đặc biệt là kỳ Festival lần thứ 4 vào tháng 6/2026 là gì? Nỗ lực đưa văn học Minangkabau và Indonesia ra thế giới đã mang lại những quả ngọt cụ thể nào, thưa bà?

Nhà văn Sastri Bakry: Sự thật là văn học, đặc biệt là thơ ca, thường khá kén người đọc. Tôi đã đi nhiều nơi trên thế giới và nhận thấy các sự kiện đọc thơ quốc tế đôi khi chỉ thu hút vỏn vẹn từ 20 đến 50 người, chủ yếu là giới chuyên môn. Điều đó thôi thúc tôi sáng lập ra IMLF. Ý tưởng của tôi là kết hợp ngôn ngữ, văn học với văn hóa, nghệ thuật, kinh tế sáng tạo và du lịch để thu hút hàng trăm, thậm chí hàng ngàn công chúng đến thưởng thức.

Ước mơ lớn nhất của tôi là biến các sân khấu thơ ca trở nên sống động, bùng nổ như một buổi hòa nhạc thực thụ, để những thông điệp nhân văn, đạo đức của thơ có thể lan tỏa và chạm tới đại chúng. Tại IMLF, các nhà thơ luôn được chuẩn bị kỹ lưỡng để mang đến những màn trình diễn ấn tượng nhất. Nhờ vậy, thơ ca đang dần được yêu mến hơn bởi những khán giả đại chúng chứ không chỉ bó hẹp trong cộng đồng tác giả. Đối với vùng West Sumatra (Minangkabau), sự kiện này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, kích cầu du lịch, ẩm thực mà còn là bệ phóng đưa văn hóa và văn học bản địa vươn tầm thế giới.

3. Bản lĩnh của người cầm bút và cái duyên với độc giả quốc tế

PV: Từng giữ vị trí quan chức tại Bộ Nội vụ, bà làm thế nào để dung hòa và vận dụng những kinh nghiệm quản lý nhà nước để hỗ trợ, phát triển các hoạt động văn hóa thông qua các tổ chức như SATUPENA Tây Sumatra và Sumbar Talenta?

Nhà văn Sastri Bakry: Trong môi trường cơ quan nhà nước, chúng tôi có những quy tắc rất nghiêm ngặt về sự tận tụy và lòng trung thành. Nhưng với tôi, một nhà hoạt động xã hội, lòng trung thành không dành cho một cá nhân lãnh đạo cụ thể mà là dành cho đất nước và chính phủ. Đó là lý do tôi luôn dùng ngòi bút để nói lên sự thật, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc không cùng quan điểm với cấp trên.

Đó là sự chính trực mà tôi luôn giữ gìn. Khi chúng ta không bị chi phối bởi lợi ích nhóm, không tham nhũng, tuân thủ pháp luật và tôn trọng mọi người, cấp trên cũng sẽ tự khắc tôn trọng chúng ta. Suốt sự nghiệp của mình, tôi thường xuyên dẫn đầu các đoàn giao lưu văn hóa ra nước ngoài và luôn nhận được sự ủng hộ, tạo điều kiện từ ban lãnh đạo. Công việc hành chính chưa bao giờ là rào cản đối với hành trình cống hiến của tôi cho các tổ chức như Sumbar Talenta, Teras Talenta hay SatuPena.

PV: Các tác phẩm của bà đã được dịch ra nhiều ngôn ngữ như tiếng Anh, Nga, Ả Rập, Trung Quốc… Theo bà, yếu tố phổ quát nào đã giúp những trang viết của mình vượt qua rào cản ngôn ngữ để chạm đến trái tim độc giả toàn cầu?

Nhà văn Sastri Bakry: Tôi thực sự hạnh phúc và xúc động khi các tác phẩm của mình được đón nhận ở nhiều quốc gia. Tôi từng khiêm tốn hỏi một nhà xuất bản ở Ấn Độ rằng tại sao họ lại chọn dịch và ấn hành sách của tôi – một tác giả tự thấy mình còn rất nhỏ bé. Họ trả lời rằng, thơ của tôi có khả năng chạm đến tâm hồn và rất cần thiết cho các sinh viên tại Ấn Độ đọc. Đến nay, ba cuốn sách của tôi đã được dịch sang các ngôn ngữ khác nhau tại quốc gia này.

Tôi tin rằng, mỗi dòng thơ xuất hiện trên trang giấy đều là sự trăn trở của người nghệ sĩ trước vận mệnh của thế giới – từ chiến tranh, bất công, nạn tham nhũng cho đến tình yêu và lòng trắc ẩn. Đó chính là những giá trị mang tính nhân loại phổ quát. Tôi hy vọng các nhà thơ sẽ luôn giữ vững sự chính trực để tiếp tục lên tiếng vì sự thật mà không cần phải sợ hãi, bởi đó mới là sự biểu đạt chân chính nhất của nghệ thuật.

4. Hành trình gieo hạt mầm văn hóa đọc và sự chính trực cho thế hệ trẻ

PV: Là người sáng lập Nhà đọc sách Teras Talenta, bà đã kết hợp hoạt động sáng tác, giảng diễn của mình với các dự án xã hội như thế nào để truyền cảm hứng, xây dựng một thế hệ độc giả trẻ yêu thích sự chính trực và có trách nhiệm xã hội?

Nhà văn Sastri Bakry: Thách thức lớn nhất hiện nay tại Indonesia chính là văn hóa đọc còn khá thấp, chúng tôi xếp vị trí thứ hai từ dưới lên trong số 64 quốc gia được khảo sát. Nhìn thấy nhiều trẻ em có hoàn cảnh khó khăn rất khát khao đọc sách nhưng không có điều kiện tiếp cận, tôi quyết định hành động từ những việc nhỏ nhất.

Hành trình này thực sự rất gian nan. Để khơi dậy niềm yêu thích sách ở trẻ, tôi đã lồng ghép các trò chơi, nghệ thuật, âm nhạc và văn hóa vào không gian đọc một cách thân thiện nhất. Chúng tôi tổ chức các cuộc thi vui nhộn, khuyến khích các em đọc sách rồi thi kể lại câu chuyện mình vừa đọc để nhận những phần quà ý nghĩa. Sắp tới khi nghỉ hưu, tôi sẽ dồn toàn lực để kết hợp mô hình này với các hoạt động xã hội của Sumbar Talenta, Teras Talenta và SatuPena nhằm tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ lẫn nhau. Mục tiêu cốt lõi của tôi là xây dựng một nét văn hóa bồi đắp lòng chính trực thông qua việc đọc và viết cho trẻ em ngay tại khu phố mình sống, giúp các em trưởng thành trở thành những con người có nhân cách, luôn trung thực và biết yêu thương, sẻ chia với cộng đồng.

PV: Xin trân trọng cảm ơn bà về cuộc trò chuyện truyền cảm hứng này! Chúc cho những dự án văn học và cộng đồng của bà sẽ ngày càng lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa.

(Thực hiện: Trang Văn học Việt Nam)