Có một hình ảnh vừa vui, vừa có chút lãng mạn mà bạn bè quốc tế tại Liên hoan Văn chương quốc tế Minangkabau lần thứ 4 (IMLF 2026) tại Indonesia hay trêu đùa tôi: “Kìa, chú lạc đà văn chương Việt Nam đã tới!”. Vâng, cái biệt danh “lạc đà” ấy gắn liền với tôi qua những chuyến đi, bởi cứ hễ bước ra thế giới, hành lý của tôi bao giờ cũng nặng trĩu. Lần này cũng vậy, tôi vẫn cõng theo nửa vali sách – một nửa là tác phẩm của bản thân, và nửa còn lại, trang trọng và nâng niu, là sách của các bạn hữu văn chương trong nước.
Nhìn ngắm không gian triển lãm sách trong khuôn khổ IMLF 2026, giữa bạt ngàn những tác phẩm đa sắc màu, đa ngôn ngữ của các nhà văn, nhà thơ đến từ khắp nơi trên thế giới, tôi thấy lòng mình ấm lại khi nhìn vào góc nhỏ của chúng tôi. Ở đó, một chùm xum xuê những cuốn sách Việt Nam đang kiêu hãnh tỏa sáng, bằng tiếng Anh và cả tiếng Việt.
Khi sách thay tác giả ngồi ghế đàng hoàng
Có một niềm xúc động rất khó tả khi chứng kiến những cuốn sách “bay” qua đại dương để đại diện cho một gương mặt, một tâm hồn. Tại sự kiện IMLF 2026 năm nay, có những bạn văn vì nhiều lý do khách quan không thể sang Indonesia tham dự trực tiếp. Thế nhưng, tác phẩm của họ thì không lỗi hẹn. Sách đã bay sang đây trước cả những lời chào, và tại không gian hội thảo, những cuốn sách ấy được chúng tôi trân trọng đặt ngồi trên ghế đàng hoàng, ngay ngắn, chiếm giữ một vị trí trang trọng thay cho chính tác giả của chúng.
Trong chuyến đi này, bên cạnh các tác phẩm cá nhân, tôi mang theo những đứa con tinh thần của nhà thơ Trần Nhuận Minh, nhà văn Khánh Phương và nhà văn Nguyễn Đình Tâm. Mỗi cuốn sách xuất hiện tại triển lãm là sự hiện diện đầy sinh động của tư duy, của bản sắc và văn hóa Việt Nam. Người kết nối có thể mỏi chân, nhưng những trang sách khi đã an vị trên kệ triển lãm hay trên những chiếc ghế danh dự, chúng bắt đầu tự cất tiếng nói riêng, kết giao và trò chuyện với độc giả toàn cầu.
“Có bạn văn không sang đây tham dự trực tiếp, thì sách cũng bay sang, và sách được ngồi ghế đàng hoàng thay cho tác giả.”
Gieo những dấu vết chữ nghĩa từ học đường đến diễn đàn quốc tế
Thực tế, sách văn học Việt Nam vốn còn rất hiếm hoi tại thị trường và các thư viện ở Indonesia. Sự thiếu vắng này vô tình tạo ra một khoảng trống trong việc thấu hiểu văn hóa giữa hai quốc gia láng giềng trong khối ASEAN. Chính vì vậy, mỗi cuốn sách mang đi, dù chỉ là một hành động nhỏ nhoi của một cá nhân, cũng mang theo khát vọng lấp đầy khoảng trống ấy.
Tôi luôn tự an ủi và tin tưởng rằng, mỗi việc mình làm, từng cuốn sách mình trao tay cho các học giả, nhà văn quốc tế hay các thế hệ tương lai, đều đang để lại những dấu vết sâu đậm của chữ và nghĩa. Tinh thần ấy không chỉ gói gọn trong các phòng hội thảo, mà còn được lan tỏa mạnh mẽ khi tôi mang những trang văn này đến với chương trình “IMLF Goes to School” (Văn chương quốc tế đến Trường) diễn ra tại trường Trung học SMAN 2 Bukittinggi.
Tại đây, đối thoại cùng thầy Hiệu trưởng Ahda S.Pd. M.M và nhà văn Refdinal Muzan của nước bạn, tôi đã có cơ hội dùng chính hành trình của mình để truyền cảm hứng cho các em học sinh Indonesia. Tôi kể cho các em nghe về việc làm thế nào một người phụ nữ Việt Nam nhỏ bé với cây bút và ngôn ngữ, lại có thể xuất bản 30 cuốn sách, được dịch ra hơn 20 ngôn ngữ và đặt chân đến hơn 50 quốc gia. Khi lật mở từng trang văn của Trần Nhuận Minh, Khánh Phương hay Nguyễn Đình Tâm trước những đôi mắt trẻ thơ đầy háo hức, tôi hiểu rằng một bài thơ, một câu chuyện được cất lên là một lần tâm hồn Việt được thấu cảm và gieo mầm.
Động lực từ những khoảng cách được xóa nhòa
Ý nghĩa lớn nhất của việc “cõng sách” lần này, ngoài việc bổ sung nguồn tư liệu văn học Việt quý giá cho đất nước vạn đảo, còn là lời nhắn gửi đầy nghĩa tình đến những người bạn ở quê nhà. Như lời Trưởng Ban tổ chức IMLF – nhà văn Sastri Bakry đã tâm huyết chia sẻ, những tri thức và tác phẩm được sẻ chia chính là nguồn động lực và cảm hứng to lớn cho thế hệ tương lai. Tôi cũng muốn các tác giả Việt Nam, dù chưa có điều kiện trực tiếp đặt chân đến hòn đảo Sumatra hay các diễn đàn quốc tế lớn, vẫn cảm nhận được rằng: tác phẩm của họ không hề bị giới hạn bởi đường biên giới.
Nhìn thấy sách của mình được bạn bè quốc tế đón nhận, được trân trọng giới thiệu tại một liên hoan tầm cỡ do Satupena Sumbar, Talenta Indonesia và Quỹ Denny JA phối hợp tổ chức, các anh chị em cầm bút sẽ có thêm niềm vui và động lực mạnh mẽ để tiếp tục sáng tác. Khoảng cách địa lý hay những rào cản ngôn ngữ hoàn toàn có thể được khỏa lấp bằng sự kết nối, bằng tình yêu văn chương và bằng cả những chuyến bay mang theo “nửa vali” đầy ắp chữ nghĩa như thế này. Chừng nào đôi chân “lạc đà” này còn bước đi, chừng đó văn học Việt sẽ còn tiếp tục theo tôi ra thế giới.
KBH
