Khép lại quá khứ đau thương, người lính Mỹ năm xưa nay trở lại Hà Nội với những vần thơ và nét cọ. Sự kiện ra mắt tập thơ song ngữ “Sự mê đắm của Hồ Gươm” và triển lãm tranh của Bruce Weigl do Nhà xuất bản Hội Nhà Văn tổ chức vào ngày 2 tháng 6 đã mang đến những câu chuyện xúc động về sự hàn gắn, tình yêu và một Hà Nội rất khác qua góc nhìn của người từng đi qua khói lửa.

“Người Việt Nam trở về từ kiếp trước”

Đến Việt Nam lần đầu vào năm 1967 khi mới 18 tuổi, Bruce Weigl lọt thỏm giữa chiến trường Quảng Trị khốc liệt. Thế nhưng, kỳ lạ thay, phong cảnh và con người nơi đây đã gieo vào lòng người lính trẻ một niềm thương mến lạ thường. Sợi dây gắn kết ấy không chỉ kéo ông quay lại mảnh đất này vào năm 1986 để nối nhịp cầu văn học, mà còn được thể hiện rõ nét trong đời sống cá nhân khi ông và người vợ họa sĩ của mình, bà Jean Kondo Weigl, đã nhận nuôi một người con gái Việt Nam.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam xúc động chia sẻ: “Chúng ta không đón chào một nhà thơ nước ngoài, mà thực sự đang đón chào một người Việt Nam đã trở về nhà mình từ kiếp trước”. Ở tuổi xế chiều, vị cựu binh ấy đã quyết định mỗi năm sẽ dành ra 6 tháng để sống và cống hiến cho nghệ thuật tại Hà Nội.

Cú “nhảy dựng” của tác giả và bí ẩn của mặt hồ xanh rì

Chính tình yêu mãnh liệt với Hà Nội đã thai nghén nên tập thơ “Sự mê đắm của Hồ Gươm” (The Ecstasy of Hồ Gươm). Trân trọng tình cảm của độc giả Việt, Bruce quyết định chỉ xuất bản cuốn sách này tại Việt Nam như một món quà tri ân độc bản. 

Tuy nhiên, đằng sau những vần thơ tĩnh lặng lại là một cuộc “tranh luận” nảy lửa nhưng thú vị giữa ông và nhà thơ, dịch giả Trần Lê Khánh. Khi dịch bài thơ tả Hồ Gươm, ông Trần Lê Khánh đã táo bạo bỏ cụm từ “Tôi nhìn thấy” (I watched) và thêm vào tính từ “xanh rì”, một từ không hề có trong bản gốc tiếng Anh. Ban đầu, Bruce đã “nhảy dựng lên” phản đối vì sai lệch so với nguyên tác. Chỉ đến khi được hỏi: “Ông muốn người Việt đọc hay người Mỹ đọc?”, Bruce mới vỡ lẽ và để cho dịch giả Trần Lê Khánh tiếp tục công việc của mình. Quá trình kéo dài 3 năm này được dịch giả ví von là người dịch phải “đổ rất nhiều mồ hôi để bản dịch không còn mùi mồ hôi của mình”. Thách thức lớn nhất là làm sao chuyển ngữ sang tiếng Việt mà vẫn giữ trọn hồn cốt tiếng Anh trong từng lời thơ của một thi sĩ chịu ảnh hưởng sâu sắc từ “người thầy” Emily Dickinson, một tượng đài của thi ca nước Mỹ.

Sự tử tế lúc 3 giờ sáng và nét cọ của một đứa trẻ

Bruce Weigl có một thói quen đặc biệt khi sống ở Hà Nội: đi dạo trên phố lúc 2-3 giờ sáng, điều mà ông thừa nhận là bất khả thi và không an toàn ở quê nhà. Dưới ánh đèn đường khuya khoắt, ông lặng ngắm những gánh hàng rong và cảm nhận sâu sắc “sự tử tế ngẫu nhiên của những người xa lạ” trên con phố Bà Triệu.

Không chỉ làm thơ, Bruce còn mang đến 34 bức tranh sáng tác trong căn hộ nhỏ trên phố Triệu Việt Vương. Hội họa chính là chất xúc tác gắn kết cuộc hôn nhân của ông và bà Jean. Tranh của Bruce mang phong cách vô cùng đặc biệt: ông cố tình học theo cách vẽ của trẻ con. Ông bỏ qua các quy tắc về phối cảnh, để mặc các mảng màu tự do va đập, bởi ông không vẽ những hình khối mình “nhìn thấy”, mà vẽ lại những cảm xúc mình “cảm thấy”.

Dấu ấn của ban tổ chức và một không gian nghệ thuật trọn vẹn

Để những vần thơ và nét cọ ấy chạm đến trái tim khán giả, không thể không nhắc đến sự tận tâm của Nhà xuất bản Hội Nhà văn. Dưới sự chỉ đạo của Giám đốc Nguyễn Thu Hằng, ban tổ chức đã biến một buổi ra mắt sách thông thường thành một không gian văn chương – nghệ thuật đích thực.

Bruce Weigl đã không giấu nổi niềm vui và sự bất ngờ trước cách làm sự kiện của người Việt. Ông chia sẻ, ở Mỹ, các buổi ra mắt thường rất khác: giới thiệu, đọc thơ rồi ai về nhà nấy. Nhưng tại đây, ông được đắm chìm trong những giai điệu nồng nàn về Hà Nội qua tiếng hát của ca sĩ Hồng Hải, được nghe những lời bình thơ sâu sắc, và đặc biệt là được thưởng thức thước phim tài liệu 8 phút vô cùng chỉn chu do chính các cán bộ trẻ của Nhà xuất bản (Thanh Trà, Thúy Hà,…) thực hiện. Từng là một đạo diễn phim chuyên nghiệp, nhà thơ Bruce Weigl chia sẻ bản thân “vô cùng mãn nguyện” trước món quà đặc biệt này.

Cái ôm hàn gắn phía sau chiến hào

Hòa trong không gian trọn vẹn và ấm áp ấy, cảm xúc của sự kiện đã thực sự thăng hoa ở những phút cuối. Cả khán phòng lặng đi trước khoảnh khắc tái ngộ của những người từng ở hai đầu trận tuyến: Bruce Weigl và nhà văn Chu Trung Đình. Gần 60 năm trước, dù không trực tiếp đối đầu, nhưng cả hai đều là những người lính từng vào sinh ra tử, một ở Quảng Trị, một ở Tây Nguyên. Giờ đây, hai mái đầu đều đã bạc, họ đứng cạnh nhau, trao nhau những cái ôm ấm áp, và gọi nhau là “bạn”.

Sự kiện khép lại trong giai điệu nồng nàn của những ca khúc về Hà Nội. Thế nhưng, cái ôm của những người cựu binh và thông điệp về sức mạnh chữa lành kỳ diệu của nghệ thuật chắc chắn sẽ còn đọng lại mãi trong tâm trí khán giả.

—

Bản tiếng Anh:

Bruce Weigl: The American Veteran’s 50-Year Quest for the ‘The Ecstasy of Ho Guom’

Leaving behind a painful past, the former American soldier has returned to Hanoi with verses and brushstrokes. The launch of his bilingual poetry collection, “The Ecstasy of Ho Guom,” and his art exhibition brought forth deeply moving stories of healing, love, and a remarkably different Hanoi seen through the eyes of a man who once walked through the flames of war. 

“A Vietnamese Returning from a Past Life”

Arriving in Vietnam for the first time in 1967 at the tender age of 18, Bruce Weigl found himself thrust into the fierce battlefield of Quang Tri. Yet, miraculously, the landscape and the people here sowed a seed of extraordinary affection in the young soldier’s heart. This powerful bond not only drew him back to this land in 1986 to build literary bridges, but also left a profound mark on his personal life when he and his wife, painter Jean Kondo Weigl, adopted a Vietnamese daughter.

Poet Nguyen Quang Thieu, Chairman of the Vietnam Writers’ Association, movedly shared: “We are not welcoming a foreign poet, but rather a Vietnamese returning home from his previous life.” Now in his twilight years, the veteran, and recipient of the Friendship Order, has decided to dedicate six months of every year to living and devoting himself to art in Hanoi.

The Author’s “Uproar” and the Mystery of the Deep Green Lake 

It was this fierce love for Hanoi that birthed the poetry collection “The Ecstasy of Ho Guom”. Cherishing the affection of Vietnamese readers, Bruce chose to publish this book exclusively in Vietnam as a unique gift of gratitude.

However, behind these serene verses lay a fiery yet fascinating debate between him and poet-translator Tran Le Khanh. When translating a poem about Hoan Kiem Lake, Mr. Tran Le Khanh boldly omitted the phrase “I watched” and added the adjective “xanh rì” (deep green), a word entirely absent from the English original. Initially, Bruce was up in arms in protest over the deviation from his original work. It wasn’t until he was asked by the translator, “Do you want Vietnamese or Americans to read this?” that Bruce understood and allowed translator Tran Le Khanh to continue his work. This three-year journey was likened by the translator to having to “sweat profusely so the translation wouldn’t carry the scent of his own sweat.” The greatest challenge was translating the text naturally into Vietnamese while preserving the English essence in every verse of a poet deeply influenced by his “teacher” Emily Dickinson, an icon of American poetry.

Kindness at 3 AM and the Brushstrokes of a Child 

Bruce Weigl developed a special habit while living in Hanoi: taking strolls on the streets at 2 or 3 in the morning, something he admits would be impossible and unsafe in his hometown. Under the late-night streetlights, he quietly observes the street vendors and deeply feels the “random kindness of strangers” on Ba Trieu Street.

Beyond writing poetry, Bruce also showcased 34 paintings created in his small apartment on Trieu Viet Vuong Street. Art is the catalyst that bonds his marriage with Jean. Bruce’s paintings boast a highly unique style: he deliberately mimics the art of children. He disregards the rules of perspective and allows blocks of color to clash freely, because he does not paint the physical shapes he “sees,” but rather paints the very emotions he “feels.”

The Organizers’ Mark and a Perfect Artistic Space 

For those verses and brushstrokes to truly touch the audience’s hearts, the dedication of the Vietnam Writers’ Association Publishing House cannot go unmentioned. Under the guidance of Director Nguyen Thu Hang, the organizing committee transformed a standard book launch into a genuine literary and artistic space.

Bruce Weigl could not hide his joy and surprise at the Vietnamese approach to hosting events. He shared that in the US, book launches are often quite different: an introduction, a poetry reading, and then everyone goes home. But here, he was immersed in passionate melodies about Hanoi sung by vocalist Hong Hai, listened to profound literary critiques, and, notably, enjoyed an incredibly well-crafted 8-minute documentary produced by the publishing house’s own young staff (Thanh Tra, Thuy Ha, etc.). As a former professional film director, poet Bruce Weigl shared that he was “infinitely satisfied” with this special gift.

A Healing Embrace Across Enemy Lines 

Immersed in that warm and fulfilling atmosphere, the event’s emotions truly soared in its final minutes. The entire auditorium fell silent before the reunion of men who once stood on opposite sides of the trenches: Bruce Weigl and writer Chu Trung Dinh. Nearly 60 years ago, though not in direct combat against each other, both were soldiers braving life and death on bomb-riddled battlefields, one in Quang Tri, the other in Tay Nguyen.Today, now gray-haired,  they stood side by side, exchanged warm embraces, and called each other “friend.”

The event concluded with the passionate melodies of songs about Hanoi. Yet, the embrace of the veterans and the message of art’s miraculous healing power will undoubtedly linger forever in the minds of the audience.

Eira Quỳnh Hương