Tác phẩm vừa xuất bản buổi sáng, chiều đã bị in lậu; bài hát phát ở quán cà phê nhưng nhạc sĩ không nhận được một đồng,… Đứng trước lằn ranh ngày 1/7/2026 tới đây, khi Nghị định 134 sửa đổi về xử phạt vi phạm bản quyền chính thức có hiệu lực, hàng triệu hộ kinh doanh còn đang lúng túng. Liệu các chế tài mạnh tay đã đủ sức răn đe, hay chúng ta đang khát khao một nền tảng công nghệ minh bạch để dòng tiền chất xám chảy về đúng chỗ?
Buổi tọa đàm “Văn minh bản quyền: từ nhận diện quyền đến thực thi, minh bạch và số hóa” diễn ra vào ngày 11/6/2026 mới đây đã phác họa một bức tranh chân thực, đáng suy ngẫm về thực trạng nền kinh tế sáng tạo tại Việt Nam.
Gánh Nặng Phía Sau Hào Quang Sáng Tạo
Sự tàn phá của nạn vi phạm bản quyền đôi khi cũng đánh gục ngay cả những người nhiệt huyết nhất. Chị Đinh Ngọc Thúy, một giảng viên đại học, chia sẻ sự thất vọng khi cuốn sách luyện thi chị dồn tâm huyết viết ra vừa phát hành buổi sáng, đến chiều đã xuất hiện tràn lan trên Internet.
Trong lĩnh vực điện ảnh, những tổn thất vô hình còn nặng nề hơn. Nạn phát tán phim lậu không chỉ đánh cắp doanh thu phòng vé mà còn tước đi niềm tin của nhà đầu tư và đe dọa sinh kế của cả một ê-kíp hàng trăm con người. Kéo theo đó là những hệ lụy nhãn tiền, khiến những đạo diễn tài năng như Charlie Nguyễn cũng từng phải tạm ngưng làm phim điện ảnh trong một thời gian dài.
Với giới mỹ thuật và nhiếp ảnh, cuộc chiến bảo vệ tác phẩm lại càng gian nan. Họa sĩ Bùi Trọng Dư bức xúc kể lại việc tranh của anh bị các xưởng thủ công chép nguyên xi, thậm chí người chép còn thản nhiên ký tên họ vào tác phẩm và mang đi triển lãm. Trong khi đó, nhiếp ảnh gia Nguyễn Kỳ Nam đã phải mất tới 2 năm ròng rã, tự mình thu thập bằng chứng từ hàng chục cơ quan báo chí và doanh nghiệp lén lút sử dụng ảnh của anh để đòi lại một khoản bồi thường khiêm tốn.
Hành trình đơn độc đi tìm công lý này phơi bày sự chật vật của những người sáng tạo độc lập. Đã đến lúc phải nhìn nhận lại: sự sao chép dễ dãi đang triệt tiêu động lực sáng tạo của toàn xã hội.
Những “Tên Cướp Biển” Vô Tình Và Điểm Mù Của Trí Tuệ Nhân Tạo
Không chỉ dừng lại ở sự cố ý đánh cắp (như chép tranh hay in lậu), vi phạm bản quyền đôi khi lại len lỏi vào đời sống thông qua chính sự vô tâm trong thói quen tiêu dùng và kinh doanh hàng ngày.
Thiếu tá Phạm Tiến Chương, đại diện Phòng Cảnh sát Kinh tế (Công an Hà Nội), đã chỉ ra một thực tế: phần lớn các vi phạm trong kinh doanh xuất phát từ sự thiếu hiểu biết. Nhiều chủ quán cà phê, nhà hàng không hề biết rằng mình đang vi phạm pháp luật khi mở nhạc phục vụ khách.
Điển hình là sự lầm tưởng về tài khoản nhạc số cá nhân. Nhiều người cho rằng việc mua gói Spotify hoặc YouTube Premium cho phép họ phát nhạc ở mọi nơi. Ông Mai Tú Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Quyền sao chép Việt Nam (VIETRRO), khẳng định: “Nếu đem nhạc đó mở để thu hút khách… thì đó là hoạt động kinh doanh. Cá nhân/Tổ chức không có quyền phát các bản nhạc đó công cộng nếu chưa xin phép và trả phí.”
Bên cạnh đó, sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra những thách thức pháp lý toàn cầu. Ranh giới giữa việc AI “lấy cảm hứng” và “sao chép dữ liệu” (data scraping) trái phép vẫn là một bài toán hóc búa. Bà Lê Hằng, Giám đốc Công ty TNHH Thịnh Trí (đơn vị hỗ trợ giải pháp tuân thủ bản quyền), nhấn mạnh rằng AI bản chất chỉ là một cỗ máy và để sản xuất ra sản phẩm, nó buộc phải tiêu thụ “nguyên liệu đầu vào” từ kho dữ liệu chất xám của con người. Việc sử dụng giọng hát hoặc hình ảnh của người thật để đưa vào hệ thống AI nhằm tạo ra sản phẩm phái sinh mà không có sự đồng thuận là hành vi xâm phạm bản quyền nghiêm trọng.
Chấm Dứt Văn Hóa “Copy – Paste” Bằng Giải Pháp Số Hóa
Để giải quyết bài toán “một hộ kinh doanh nhỏ không thể đi xin phép từng nhạc sĩ” , các Tổ chức Đại diện Tập thể Quyền (CMO) tại Việt Nam đang tiến tới các hiệp ước liên minh. Thay vì phải đối mặt với mạng lưới đầu mối phức tạp, người kinh doanh nay có thể được cấp phép đồng thời cho âm nhạc, quyền biểu diễn và quyền sao chép chỉ qua một nền tảng duy nhất.
Các chuyên gia tại tọa đàm nhận định, nền tảng số đang dần giải quyết được bài toán về sự chênh lệch hạ tầng công nghệ. Thực tế cho thấy, ở các thành phố lớn, giới sáng tạo và người dân có thể ứng dụng công nghệ mới dễ dàng hơn nhờ đường truyền Internet tốc độ cao và thiết bị hiện đại. Trái lại, tại các thị trấn nhỏ, nơi mạng lưới Internet đôi khi chưa ổn định, việc tiếp cận các công cụ bảo vệ bản quyền trước đây thường gặp nhiều khó khăn.
Tuy nhiên, sự ra đời của các nền tảng tối giản ứng dụng blockchain như Viet Copyright đang dần xóa nhòa ranh giới này. Hệ thống thiết lập siêu dữ liệu (metadata) ngay từ thời điểm tác giả công bố tác phẩm, cho phép một nhạc sĩ độc lập ở bất kỳ đâu cũng có quyền truy cập hệ thống đối soát tự động để thấy rõ “sao kê” dòng tiền bản quyền. Ở chiều ngược lại, chủ hộ kinh doanh chỉ mất vài thao tác để nhận mã QR chứng nhận hợp pháp, gạt bỏ nỗi lo rủi ro về pháp lý.
Bắt đầu từ ngày 1/7/2026, Nghị định 134 sửa đổi về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả sẽ chính thức có hiệu lực với chế tài có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, buộc gỡ bỏ sản phẩm, thậm chí khởi tố hình sự đối với các vi phạm thương mại quy mô lớn. Dù vậy, câu chuyện bản quyền không nên chỉ dừng lại ở việc dùng luật pháp để phân định kẻ thắng – người thua. Mốc thời gian 1/7/2026 nên được xem là điểm khởi đầu để kiến tạo một hệ sinh thái văn minh, nơi người sáng tạo được trả thù lao xứng đáng cho tài năng của họ, và người sử dụng có thể kinh doanh trên một nền tảng thượng tôn pháp luật.
Seeking “Copyright Civilisation”: When the Solution Lies in Technology and Transparency
A work published in the morning is pirated by the afternoon; music plays in a coffee shop, but the songwriter receives nothing. As the July 1, 2026, enforcement date approaches, the date when the amended Decree 134 on copyright infringement penalties officially takes effect, millions of business owners remain confused. Are these strict sanctions enough to deter, or are we truly longing for a transparent technological platform to ensure the value of intellectual labour flows to its rightful owners?
The seminar “Copyright Civilisation: From Identifying Rights to Enforcement, Transparency, and Digitalisation,” held on June 11, 2026, painted a realistic and thought-provoking picture of Vietnam’s creative economy.
The Invisible Burden Behind the Spotlight of Creativity
The devastation caused by copyright infringement can sometimes demoralise even the most passionate creators. Ms. Dinh Ngoc Thuy, a university lecturer, shared her frustration when a test preparation book she had poured her heart into writing was published in the morning, only to appear widely scanned across the internet by the afternoon.
In the film industry, the intangible losses are even heavier. The illegal distribution of pirated films not only steals box office revenue but also erodes investor confidence and threatens the livelihoods of entire film crews. The cascading consequences have even led talented directors like Charlie Nguyen to temporarily pause filmmaking for long periods.
For the visual arts and photography sectors, the battle to protect works is even more arduous. Artist Bui Trong Du expressed his outrage, recounting how his paintings were copied exactly by crafters; in some cases, the copyists even brazenly signed their own names to the works and displayed them at exhibitions. Meanwhile, photographer Nguyen Ky Nam spent two full years collecting evidence from dozens of news agencies and businesses that secretly used his photos, only to receive meagre compensation.
This solitary journey in search of justice exposes the struggles of independent creators. It is time for a rethink: casual, effortless copying is stifling the creative motivation of society as a whole.
The “Accidental Pirates” and the Blind Spots of Artificial Intelligence
Beyond intentional theft (such as copying paintings or book piracy), copyright infringement often creeps into daily life through sheer indifference in consumption and business habits.
Major Pham Tien Chuong, a representative of the Economic Police Department (Hanoi Police), pointed out a reality: most business infringements stem from a lack of awareness. Many coffee shop and restaurant owners are entirely unaware that they are breaking the law when they play music for their customers.
A classic example is the misunderstanding regarding personal music streaming accounts. Many believe that purchasing a Spotify or YouTube Premium package grants them the right to play music anywhere. Mr. Mai Tu Anh, Vice Chairman and General Secretary of the Vietnam Reproduction Rights Organisation (VIETRRO), asserted: “If you use that music to attract customers… that is a business operation. Individuals or organisations do not have the right to play those musical works in public without permission and payment.”
Furthermore, the explosion of Artificial Intelligence (AI) poses global legal challenges. The boundary between AI “finding inspiration” and unauthorised “data scraping” remains a thorny issue. Ms. Le Hang, Director of Thinh Tri Co., Ltd. (a firm supporting copyright compliance solutions), emphasised that AI is inherently just a machine; to produce output, it must consume “raw materials” from the data stores of human intellectual labour. Using the voice or likeness of a real person in an AI system to create derivative products without consent is a serious copyright infringement.
Ending the “Copy-Paste” Culture Through Digital Solutions
To solve the problem of “a small business owner who cannot go and ask every songwriter for permission,” Collective Management Organisations (CMOs) in Vietnam are moving toward alliance treaties. Instead of navigating a complex web of contacts, business owners can now obtain licenses for music, performance, and reproduction rights through a single platform.
Experts at the seminar noted that digital platforms are gradually solving the issue of unequal technological infrastructure. In large cities, creators and citizens can access new technology more easily thanks to high-speed internet and modern devices. Conversely, in rural areas where internet infrastructure is sometimes unstable, accessing copyright protection tools has historically been a significant challenge.
However, the emergence of minimalist blockchain platforms, such as Viet Copyright, is gradually blurring these lines. By establishing metadata at the exact moment a creator publishes their work, the system allows an independent songwriter, no matter where they are, to access an automated tracking system and clearly see a “statement” of royalty payments. On the flip side, business owners can get a QR code certifying legal compliance with just a few simple clicks, eliminating their fear of legal risk.
Starting July 1, 2026, the amended Decree 134 on administrative penalties for copyright infringement will officially take effect, with sanctions potentially reaching hundreds of millions of VND, mandatory product removal, and even criminal prosecution for large-scale commercial violations. Nevertheless, the story of copyright should not just be about using the law to determine winners and losers. The July 1, 2026, deadline should be seen as the starting point for building a civilised ecosystem, one where creators are fairly compensated for their talent, and users can take pride in operating their businesses on a foundation that respects the law.
Eira Quỳnh Hương
