(Đọc sách: “Một người rừng thông thái” – Tác giả: Trần Văn Trản – NXB Văn học 2025)

Xã hội càng hiện đại, con người không tỉnh táo càng bị cuốn vào vòng xoáy của danh vọng, vật chất và những mối quan hệ đầy toan tính, khi ấy, thường xuất hiện xu hướng “bỏ phố về rừng” – nó được coi là một sự trốn chạy nhất thời. Thế nhưng, dưới ngòi bút của tác giả Trần Văn Trản trong tác phẩm “Một người rừng thông thái”, hành trình ấy thực sự là một cuộc giải phẫu tư tưởng sâu sắc, một nỗ lực tự thân nhằm giải quyết những mâu thuẫn nội tại và tìm kiếm lối thoát cho tâm hồn.

Tác giả Trần Văn Trản là một người có thói quen suy tư từ tấm bé, tâm hồn quá nhạy cảm, hợp với tạng một nhà văn, nghệ sĩ, nhưng cuộc đời xoay vần để ông trở thành một nhà khoa học tự nhiên. Cũng tốt thôi khi ông dùng lăng kính khoa học để soi chiếu đời sống xã hội, và tựu thành những trang viết chắt lọc trí tuệ thông thái dâng hiến cho cộng đồng. Bước sang những năm tháng ¾ đời người, ông công bố dòng tinh túy đó trong cuốn sách “Một người rừng thông thái”, cuốn sách nên là cẩm nang gối đầu giường cho bất cứ ai muốn được tự do thực sự trong tâm tưởng.

Cuốn sách xoay quanh Đoan – một người đàn ông quyết định rời bỏ cuộc sống thị thành để lên rừng, chọn lối sống tối giản độc hành giữa thiên nhiên đại ngàn hoang sơ. Nhưng điều làm nên giá trị khác biệt và chiều sâu của tác phẩm chính là hệ tư tưởng và thế giới quan của tác giả – một người mang tư duy của một nhà khoa học tự nhiên, kết hợp với những trải nghiệm xã hội đầy vết xước.

Mâu thuẫn xã hội dưới lăng kính của một nhà khoa học tự nhiên

Là một người gắn bó với khoa học tự nhiên, tác giả Trần Văn Trản (thông qua nhân vật Đoan) nhìn nhận thế giới bằng một nhãn quan duy lý, khách quan và biện chứng. Trong tự nhiên, mọi sự vật, hiện tượng đều vận hành theo những quy luật bất biến: có sinh có diệt, có cân bằng sinh thái, có sự hài hòa gắn kết. Cây cỏ, muông thú sống nương tựa vào nhau, không tham lam vượt quá nhu cầu sinh tồn tối thiểu.

Đối lập với trật tự hoàn hảo ấy của tự nhiên là một xã hội loài người đầy rẫy những mâu thuẫn bè phái, sự đảo lộn các giá trị đạo đức và những cuộc đua tranh khốc liệt. Dưới góc nhìn khoa học, tác giả nhận diện những xung đột xã hội không chỉ là hiện tượng bề nổi, mà là hệ quả của sự lệch chuẩn trong “hệ sinh thái nhân văn”. Con người, vì lòng tham vô hạn và sự ích kỷ, đã tự phá vỡ sự cân bằng tự nhiên, tạo ra những áp lực đồng trang lứa, những sự phán xét độc hại và sự tha hóa biến chất. Sự tương phản gay gắt giữa sự thuần khiết của rừng già và sự ngột ngạt của phố thị chính là đòn bẩy làm nổi bật lên những căn bệnh cố hữu của xã hội hiện đại.

Chưng cất những nỗi đau và trải nghiệm cay đắng

Hành trình lên rừng của Đoan không xuất phát từ một ý nghĩ lãng mạn mộng mơ, mà được chưng cất từ những nỗi đau và trải nghiệm thực tế đầy cay đắng. Tác phẩm không ngần ngại chạm vào những góc tối khi nhân vật rơi vào trạng thái “buồn và chán, mất hết niềm tin vào cái thiện và cái đức của những người xung quanh”.

Đó là những trải nghiệm về sự phản bội, sự băng hoại của lòng tin và những tổn thương tâm lý do các mối quan hệ xã hội phức tạp gây ra. Đoan đã dấn thân, đã quan sát, đã trăn trở rất nhiều trước câu hỏi: Tại sao con người – sinh vật được coi là tiến hóa nhất – lại là tác nhân tạo ra nhiều đau khổ nhất cho đồng loại? Sự bế tắc trong việc tìm kiếm câu trả lời giữa lòng phố thị ồn ào đã đẩy nhân vật đến một quyết định mang tính bước ngoặt: nép mình vào thiên nhiên để chiêm nghiệm lại định nghĩa về sự sống.

Lối thoát tư tưởng: Sự thông thái từ đại ngàn

Lên rừng, Đoan tự kiến tạo một “vương quốc riêng biệt”. Lối thoát tư tưởng của ông không phải là sự tự sát về mặt tinh thần hay sự cô lập cực đoan, mà là quá trình tái định nghĩa triệt để về Hạnh phúc và Trí tuệ.

Ở nơi không có áp lực của thời gian bấm giờ, không có ánh nhìn soi mói của dư luận, Đoan tìm lại sự tĩnh lặng tuyệt đối. Tác giả chỉ ra rằng, sự thông thái thực sự không nằm ở bằng cấp, chức danh hào nhoáng hay khối tài sản tích trữ nơi thành thị. Sự thông thái của “người rừng” được tìm thấy qua năng lực lắng nghe: lắng nghe tiếng gió lướt qua ngàn thông, tiếng suối chảy róc rách và quan trọng nhất là lắng nghe tiếng nói chân thật từ sâu thẳm bản thể mình – điều mà tiếng còi xe và sự náo nhiệt của đô thị đã hoàn toàn nhấn chìm.

Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa Đoan và hai chú chó được khắc họa như một biểu tượng của tình bạn vĩnh cửu, không lời, không điều kiện. Sự trung thành tuyệt đối và bản năng thuần khiết của loài vật đã xoa dịu những hoài nghi trong ông, chứng minh cho một quy luật tự nhiên giản đơn: yêu thương sẽ nhận lại yêu thương. Bản lĩnh của một nhà khoa học giúp ông thuần hóa, huấn luyện chúng thành những người bạn đồng hành, cùng chơi bóng, cùng sinh tồn, tạo nên một kiệt tác nhỏ về sự hòa hợp giữa con người và muôn loài.

“Một người rừng thông thái” của Trần Văn Trản giống như một bài thiền ca sâu lắng, một khoảng lặng cần thiết cho bất kỳ ai đang cảm thấy kiệt sức trong cuộc đua không ngừng nghỉ của đời sống hiện đại. Cuốn sách gửi gắm một thông điệp vượt thời gian: sự thông thái thực sự không phải là sở hữu thật nhiều, mà nằm ở khả năng cảm nhận nhiều hơn, yêu thương nhiều hơn và biết cách buông bỏ nhiều hơn để tìm thấy sự bình yên nội tại.

Lối thoát tư tưởng của Đoan rút cuộc đã được tìm thấy, không phải bằng cách thay đổi thế giới, mà bằng cách thay đổi hệ quy chiếu của chính mình – trả mình về với thiên nhiên để gạn đục khơi trong, gìn giữ lấy phần tinh khôi nhất của con người.

Diên Vỹ