KBH

Nằm ẩn mình giữa những dải núi xanh mướt của vùng đất ngọc Lục Yên (Yên Bái), xã Lâm Thượng mở ra một không gian văn hóa Tày nguyên sơ và êm đềm. Nhận lời mời từ nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Đức Chính – người quen thuộc với thương hiệu nhà sưu tầm đá quý “Chính Biển” hoạt động hơn hai thập kỷ tại Yên Bái, đồng thời là một cư dân của không gian văn hóa Đồi Nghệ sĩ (Yên Bài, Hà Nội) – đoàn văn nghệ sĩ đã có chuyến hành trình thực tế sáng tác và giao lưu đầy cảm xúc tại xã người Tày Lâm Thượng.

Điểm dừng chân của đoàn là Dũng Phiêu Homestay tại thôn Nậm Chắn – một địa chỉ lưu trú cộng đồng nhận được sự yêu mến đặc biệt từ du khách với điểm đánh giá 4.9/5 trên Google Maps. Chúng tôi ngay lập tức ấn tượng bởi không gian nhà sàn bản địa tinh tươm, khoảng sân ngập tràn sắc xanh cùng những mâm cơm bằng sàng lót lá chuối, phủ đầy các món ăn đậm đà hương vị núi rừng như vịt bầu Lâm Thượng, cá bỗng nấu măng chua, rêu đá quấn lá mộc nướng, gỏi cá hay măng mai luộc. Đặc biệt các món nước chấm đậm mùi gia vị bản địa lập tức khiến mọi giác quan du khách được đánh thức: muối ớt thóc, muối ớt hạt dổi (chẳm chéo Tày), muối mắc mật, nước chấm mẻ chua, muối tiêu gừng gió… Sau đó đoàn nghệ sĩ còn bị cuốn hút bởi câu chuyện làm du lịch chứa đựng tình yêu bản tha thiết của người chủ duyên dáng và hiếu khách – chị Hoàng Thị Nẩy.

Từ người nông dân chân đất đến giấc mơ du lịch cộng đồng

Trò chuyện cùng đoàn sáng tác trong không gian ấm cúng của nếp nhà sàn, chị Nẩy bộc bạch về những ngày đầu chập chững bước vào nghề. Vốn chỉ quen với ruộng lúa, nương ngô, chị chưa từng nghĩ mình sẽ làm du lịch cho đến khi những người bạn xa quê trở về và khen ngợi vẻ đẹp hoang sơ của Lâm Thượng.

Nhận thấy tiềm năng quê hương cùng cảm hứng từ những người đi trước như Hoàng Thị Xới hay Hoàng Văn Giấc – những người trẻ được đào tạo bài bản trở về xây dựng mô hình du lịch cộng đồng – vợ chồng chị Nẩy bắt đầu ấp ủ ước mơ làm homestay. Tuy nhiên, rào cản về kinh tế và tâm lý e ngại khiến chị từng băn khoăn liệu một nông dân thuần túy có thể gánh vác công việc đòi hỏi sự chuyên nghiệp như vậy hay không.

Quyết tâm chỉ thực sự đến khi chị gặp anh Nguyễn Quang Kiên, Chủ tịch nhóm thiện nguyện Khao Phạ Friends. Nhận thấy sự nhiệt huyết của gia đình chị Nẩy trong lần phục vụ đoàn khách đi khám phá thác nước, anh Kiên đã chủ động gợi ý và khích lệ vợ chồng chị biến ngôi nhà mình thành điểm đón khách. Lời động viên “mày cứ làm đi, làm là bọn mày được hưởng” cùng chuyến khảo sát thực tế tại Khao Phạ đã tiếp thêm niềm tin để chị Nẩy dấn thân.

Chuyện vượt khó và tâm huyết bảo tồn văn hóa Tày

Con đường làm du lịch của chị Nẩy không hề dễ dàng. Vùng đất thiên nhiên ưu đãi nhưng cũng đầy khắc nghiệt với những đợt lũ ống, lũ quét từng phá tan cơ nghiệp, khiến gia đình chị lâm vào cảnh nợ nần không chỉ một lần. Dẫu vậy, sự kiên trì và tinh thần học hỏi đã giúp chị vững vàng vượt qua.

Thay vì đầu tư đắt đỏ cho chuyện khởi nghiệp, vợ chồng chị tận dụng các vật liệu tự nhiên, thân thiện với môi trường như nhặt đá suối về xếp lối đi, tự chế đèn trang trí không gian ngoài trời. Không có tiền mua những cây cảnh đắt tiền, chị chịu khó đi nhiều nơi, xin cây giống, hạt giống hoa về trồng thêm bên cạnh các loại hoa bản địa như đào rừng, đào đá, hoa mận, mơ, chuối rừng, đu đủ…. Khu vực nhà sàn luôn tươi thắm nhiều loại hoa như tường vy, cúc, hoa bướm… Chị Nẩy luôn lắng nghe góp ý từ những vị khách ghé thăm để hoàn thiện dịch vụ từng ngày.

Đặc biệt, homestay của chị cũng như cộng đồng du lịch Lâm Thượng đã nhận được sự đồng hành và hỗ trợ quý báu từ nhiều tổ chức, dự án lớn: sự hỗ trợ kiến trúc và cảnh quan của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB); sự tiếp sức từ Trung tâm ECODE / Dự án Sáng kiến Lâm Thượng; các chương trình phát triển của Liên minh Châu Âu (EU) cùng dự án YENBAI CDSH; bên cạnh sự hỗ trợ tư vấn thiết kế từ tổ chức Helvetas và sự giúp đỡ nhiệt thành của các giảng viên Đại học Kiến trúc như chị Thủy, anh Lộc. Tất cả đã giúp homestay khoác lên diện mạo chỉn chu, bài bản nhưng vẫn giữ nguyên vẹn nếp sống bản địa.

Bên cạnh đó, chị Nẩy còn gửi gắm tình yêu quê hương vào việc xây dựng một “bảo tàng nhỏ” ngay tại homestay để lưu giữ những ký ức của người Tày. Từ sự đồng hành của chị Hoàng Hà trong mảng bảo tồn văn hóa, chị Nẩy nỗ lực sưu tầm từng chiếc thau đồng cổ có tuổi đời hàng trăm năm, mâm xôi đồng, phên vách đan tay cho đến khuôn làm bánh “khẩu nố”, bánh cao truyền thống. Với chị, mỗi vật dụng cổ được lưu giữ là một câu chuyện văn hóa sống động để kể cho du khách thập phương.

Nét đẹp trang phục và sức sống du lịch nhân văn

Ngoài bảo tồn hiện vật, chị Nẩy cùng cộng đồng Lâm Thượng còn lan tỏa sức sống văn hóa qua bộ trang phục Tày truyền thống. Chiếc áo chàm cổ đứng đặc trưng của vùng Lâm Thượng, kết hợp cùng khăn vấn xếp nếp gọn gàng và chân váy ngắn qua đầu gối vừa giữ trọn nét duyên dáng, vừa thuận tiện cho sinh hoạt hàng ngày. Vào các dịp lễ hội như Pay Tái (Rằm tháng Bảy), sắc áo Tày lại rực rỡ khắp bản làng, từ những em nhỏ đi học đến các mẹ, các chị tham gia thể thao, tập đồng diễn.

Đứng ở góc độ người làm du lịch, chị Nẩy không xem đây là công việc cá nhân mà là sự chung tay của cả cộng đồng. Chị tập hợp một nhóm gồm 5-7 phụ nữ trong thôn cùng phân chia công việc theo thế mạnh của từng người, tạo nên nguồn thu nhập ổn định và thắt chặt tình làng nghĩa xóm.

Nét đẹp nhân văn ấy còn thể hiện qua cầu nối từ tâm. Từ mong ước có một cây cầu giúp dân bản di chuyển an toàn qua mùa lũ, chị Nẩy đã tích cực kết nối thông tin với các đoàn thiện nguyện. Cây cầu Nặm Chắn ra đời từ sự hỗ trợ của nhóm Nhịp cầu Hạnh Phúc là minh chứng cho tinh thần kết nối cộng đồng mà những người làm du lịch như chị Nẩy luôn vun đắp.

Các văn nghệ sĩ Đồi Nghệ sĩ ai nấy đều cảm phục trước cách làm du lịch xanh, chân thành và giàu bản sắc của người dân Lâm Thượng, mà điển hình là chị Nẩy. Những ngôi nhà sàn đỏ lửa, tiếng cười rộn ràng bên dòng suối Nặm Chắn và trái tim rộng mở của chị Nẩy chắc chắn sẽ còn níu chân nhiều du khách trên hành trình khám phá vùng đất ngọc Yên Bái.