Tác giả: Nhà văn Kiều Bích Hậu

Có những cuộc gặp gỡ trong đời ngắn ngủi như một cái chớp mắt, nhưng dư ba của nó lại kéo dài suốt cả một kiếp nhân sinh. Đối với tôi, cuộc gặp gỡ với nữ nhà văn, dịch giả, Tổng biên tập Andrea H. Hedes tại Hà Nội vào mùa xuân năm 2019 chính là một định mệnh như thế. Từ một tấm danh thiếp trao vội trong chưa đầy một phút, chúng tôi đã cùng nhau dệt nên một dải lụa văn chương vắt ngang qua hai đại lục, kết nối tâm hồn của hai dân tộc Việt Nam và Romania.

Cái chớp mắt định mệnh giữa lòng Hà Nội

Tháng 2 năm 2019, Hà Nội đón chúng tôi bằng tiết trời xuân se lạnh và bầu không khí hân hoan của “Hội nghị Quốc tế quảng bá văn học Việt Nam lần thứ 4 và Liên hoan thơ Quốc tế lần thứ 3”. Giữa hơn một trăm gương mặt văn nghệ sĩ đến từ khắp nơi trên thế giới, tôi chạm mặt Andrea H. Hedes – người phụ nữ có đôi mắt hiền ấm áp và sâu thẳm mang đậm cốt cách tri thức Đông Âu, lúc đó đang là Tổng biên tập của Tạp chí và Nhà xuất bản Neuma tại Romania.

Cuộc gặp ấy diễn ra chớp nhoáng trong chưa đầy một phút. Giữa không gian hội trường tấp nập, hai người phụ nữ chỉ kịp mỉm cười, trao nhau tấm danh thiếp rồi lập tức bị cuốn đi theo dòng chảy vội vã của công việc. Không một lời hứa hẹn, không có thời gian để sẻ chia câu chuyện cá nhân. Thế nhưng, cuộc đời luôn có những kịch bản bất ngờ đối với chính các nhà văn. Tấm danh thiếp nhỏ bé ngày hôm ấy không nằm yên trong ngăn ví, nó đã trở thành chiếc chìa khóa mở ra cánh cửa của một tình bạn kỳ lạ, một mối thâm tình văn chương xuyên biên giới.

Mùa hè năm 2019, khi những tia nắng vàng rực rỡ bao phủ cả hai lục địa, tôi bất ngờ nhận được email từ Andrea. Chị đề nghị phỏng vấn tôi với chủ đề về tiểu thuyết mùa hè. Sau khi hoàn thành bài phỏng vấn, từ một sự thôi thúc mơ hồ của trực giác nghệ thuật, tôi mạnh dạn gửi kèm theo 5 bài thơ đầu tay do chính mình viết trực tiếp bằng tiếng Anh. Đó là những dòng cảm xúc chân thành, mộc mạc mà tôi chưa từng nghĩ sẽ có ngày bước ra thế giới.

Nào ngờ, chỉ một thời gian ngắn sau, một niềm hạnh phúc đã đến với tôi. Andrea đã tự mình dịch toàn bộ 5 bài thơ ấy của tôi sang tiếng Romania, đăng trang trọng trên hẳn một trang lớn của tạp chí Neuma. Khi cầm trên tay cuốn tạp chí thơm mùi mực in được gửi chuyển phát từ Romania về Việt Nam, ngắm nhìn những con chữ là lạ của ngôn ngữ Romania mà tôi chẳng thể đọc được, nhưng tôi biết nó xuất phát từ dòng cảm xúc chân thật trong trái tim mình, đã được chuyển ngữ bởi một người bạn tinh tế, tôi đã rưng rưng xúc động mãi. Niềm vui ấy không thể tả xiết bằng lời, nó đánh thức một bản năng sáng tác mới trong tôi. Chính lời khích lệ vô giá của Andrea đã trở thành bệ phóng, biến tôi từ một nhà văn viết văn xuôi trong nước trở thành một tác giả thơ viết trực tiếp bằng ngôn ngữ Anh. Để rồi từ bước đệm ấy, tính đến nay, tôi đã xuất bản 5 tập thơ bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau như Anh, Ý, Romania, Ả Rập, Slovakia, Đức, Tây Ban Nha và Pháp, can đảm mang tiếng nói tâm hồn mình bước vào dòng chảy văn chương toàn cầu.

Tình thân trong giông bão đại dịch

Khi nhân loại rơi vào những ngày tháng đen tối của đại dịch Covid-19, thế giới bị cô lập bởi những lệnh phong tỏa, thì sợi dây liên lạc giữa tôi và Andrea chưa bao giờ bị cắt đứt. Qua những dòng tin nhắn vượt đại dương, chúng tôi liên tục chia sẻ những nỗi lo âu về sự an nguy của gia đình, động viên nhau giữ vững tinh thần để vượt qua những thử thách nghiệt ngã của dịch bệnh.

Giữa thời điểm khẩu trang và vật tư y tế trở nên khan hiếm toàn cầu, từ Việt Nam, tôi gom góp từng chiếc khẩu trang kháng virus để gửi sang Romania cho Andrea và gia đình chị. Cảm động trước tấm lòng ấy, ngay khi cuộc sống dần ổn định, Andrea đã gửi lại cho tôi những món quà mang đậm hơi thở văn hóa Đông Âu: những chiếc khăn, áo thêu và in họa tiết dân gian Romania độc đáo, mỹ phẩm chăm sóc da và những cuốn sách quý giá từ Romania. Để đáp lại, tôi tự tay chọn lựa và gửi tặng chị những chiếc túi xách thêu tỉ mỉ tên của chính chị bên cạnh những món đồ lưu niệm đậm chất truyền thống Việt Nam. Những món quà được nâng niu, gửi gắm bằng tất cả sự quan tâm và tình thương mến ấy đã giúp chúng tôi vượt qua khoảng cách vạn dặm địa lý, khiến hai tâm hồn trở nên gắn kết, thân thiết và thấu hiểu nhau hơn bao giờ hết.

Mang văn học Việt ra thế giới

Sự thấu cảm về mặt con người đã chuyển hóa thành một sự hợp tác chuyên môn bền bỉ và chuyên nghiệp. Nhận thấy tiềm năng và vẻ đẹp của văn học Việt Nam, Andrea đã trân trọng mời tôi đảm nhiệm vai trò Biên tập viên cộng tác của tạp chí Neuma. Nhiệm vụ của tôi là kiếm tìm, lựa chọn và dịch thuật những tác phẩm xuất sắc của các tác giả Việt Nam để giới thiệu tới độc giả Romania. Tên tôi cũng vinh dự được đứng bên cạnh những tên biên tập khác của Romania trên trang 3 – trang thông tin về đội ngũ biên tập của Neuma. Mỗi khi nhận được một số tạp chí mới, tôi lại cảm động nhìn ngắm tên mình trên tạp chí, với niềm hân hoan và tự hào, cứ như thêm một lần được giải thưởng văn chương. Tôi biết ơn Andrea vô cùng.

Suốt 6 năm qua, chúng tôi đã kiên trì làm việc để đăng tải tác phẩm của hơn 30 nhà văn, nhà thơ Việt Nam trên tạp chí Neuma. Mỗi một bài thơ, mỗi một truyện ngắn được xuất hiện trên tạp chí là một niềm hạnh phúc, niềm tự hào to lớn của các tác giả nước nhà. Quan trọng hơn, nỗ lực ấy đã giúp độc giả Romania có một cái nhìn sâu sắc, chân thực hơn về tâm hồn, vẻ đẹp đất nước và bề dày văn hóa của con người Việt Nam – một dân tộc không chỉ kiên cường trong quá khứ mà còn vô cùng lãng mạn, vị tha và giàu trắc ẩn trong nghệ thuật.

Định điểm trong mối quan hệ hợp tác 6 năm qua chính là những công trình dịch thuật và xuất bản có giá trị vững bền. Năm 2023, tôi đã dịch và xuất bản tập truyện ngắn mang tên “NỖI SỢ” của Andrea sang tiếng Việt. Cuốn sách khi ra mắt (NXB Hội nhà văn) đã tạo nên một làn sóng quan tâm mạnh mẽ trong giới phê bình và độc giả nước nhà, được trân trọng giới thiệu tại các triển lãm sách, các thư viện quốc gia và trong các trường học, mang tư duy văn chương hiện đại của Romania đến gần hơn với công chúng Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, năm 2024, Andrea cũng dành trọn tâm huyết để dịch tập thơ “SEN NỞ” gồm 100 bài thơ của tôi sang tiếng Romania và xuất bản trang trọng tại quốc gia quê hương chị. Hình tượng hoa sen – biểu tượng cho sự thuần khiết, thanh cao và kiên cường của tinh thần Việt – đã tỏa hương trên xứ sở của những lâu đài cổ kính, được đón nhận tại các sự kiện sách và lưu trữ trong hệ thống thư viện tại Romania. Chúng tôi đã soi bóng vào nhau, dùng ngôn ngữ của nhau để tôn vinh vẻ đẹp của hai đất nước, hai nền văn hóa.

“Mỹ nữ nơi mỏm sóng” và tình yêu Việt Nam bất diệt

Mối duyên nợ của Andrea với Việt Nam không dừng lại ở công việc dịch thuật. Chuyến đi tham dự sự kiện văn học tại Hà Nội năm 2019 đã để lại trong lòng nữ sĩ Romania những ấn tượng sâu đậm không thể phai mờ. Vẻ đẹp của thiên nhiên, sự đôn hậu và hiếu khách của con người Việt Nam đã trở thành nguồn cảm hứng lớn lao, thôi thúc chị đặt bút viết nên cuốn tiểu thuyết đặc sắc về Việt Nam với nhan đề “The Sea is Beautiful as You”.

Tác phẩm sau đó đã được chuyển ngữ sang tiếng Việt và xuất bản dưới định dạng sách nói với cái tên đầy chất thơ: “Mỹ nữ nơi mỏm sóng”. Cuốn tiểu thuyết là một minh chứng cho tình cảm bền chặt, độc đáo và sâu sắc mà Andrea dành riêng cho đất nước và con người Việt Nam. Qua lăng kính của một nhà văn phương Tây, Việt Nam hiện lên vừa đẹp đẽ, độc đáo, vừa huyền bí, và gần gũi đến nao lòng. Đó không chỉ là một tác phẩm văn học, đó là một bài ca tri ân, một bức mật thư tình yêu gửi đến dải đất hình chữ S.

Nhìn lại chặng đường 6 năm đồng hành cùng tạp chí Neuma và người chị em Andrea H. Hedes, tôi thầm cảm ơn “phút giây chớp nhoáng” của mùa xuân năm ấy. Từ hai người xa lạ ở hai đầu trái đất, chúng tôi đã nương vào nhau, lấy văn chương làm điểm tựa để vượt qua nghịch cảnh, cùng nhau kiến tạo nên những giá trị văn hóa bền vững. Sợi dây liên kết giữa Neuma và văn học Việt Nam giờ đây đã trở thành một cây cầu kiên cố, đưa những tâm hồn đồng điệu xích lại gần nhau, viết tiếp những chương mới cho tình hữu nghị và tình yêu nghệ thuật sâu đậm.

A FLEETING MOMENT AND A TEN-THOUSAND-MILE PROMISE

Author: Writer Kieu Bich Hau

There are encounters in life as brief as a blink of an eye, yet their echoes resonate through an entire lifetime. For me, meeting the female writer, translator, and Editor-in-Chief Andrea H. Hedes in Hanoi in the spring of 2019 was one such destiny. From a business card hastily exchanged in less than a minute, we wove together a literary silk ribbon spanning two continents, connecting the souls of the Vietnamese and Romanian peoples.

The Fateful Blink in the Heart of Hanoi

In February 2019, Hanoi welcomed us with chilly spring weather and the joyful atmosphere of the “4th International Conference on Promoting Vietnamese Literature and the 3rd International Poetry Festival.” Among more than a hundred artists and writers from all over the world, I crossed paths with Andrea H. Hedes—a woman with warm, deep, gentle eyes that carried the profound intellect of Eastern Europe, who was then the Editor-in-Chief of Neuma Magazine and Publishing House in Romania.

Our encounter was fleeting, lasting less than a minute. In the bustling hall, the two women only had time to smile, exchange business cards, and were immediately swept away by the hurried flow of the event. There were no promises, no time to share personal stories. Yet, life always writes unexpected scripts, even for writers themselves. That tiny business card did not sit quietly in my wallet; instead, it became the key that unlocked the door to an extraordinary friendship, a deep literary bond spanning borders.

In the summer of 2019, as brilliant golden sunshine bathed both continents, I unexpectedly received an email from Andrea. She proposed interviewing me on the topic of summer novels. Upon completing the interview, guided by a vague prompting of artistic intuition, I took a leap of faith and attached five debut poems that I had written directly in English. They were sincere, rustic streams of emotion that I never thought would one day step out into the world.

To my surprise, a short time later, a wave of pure happiness washed over me. Andrea had personally translated all five of my poems into Romanian and featured them prominently on a full page of Neuma magazine. Holding the magazine—scented with fresh ink and couriered all the way from Romania to Vietnam—and gazing at the unfamiliar Romanian words that I could not read, I wept with emotion. I knew those words sprang from the genuine feelings of my heart, beautifully translated by a refined friend. That joy was beyond words; it awakened a new creative instinct within me. Andrea’s invaluable encouragement became a launching pad, transforming me from a domestic prose writer into a poet writing directly in English. From that stepping stone, I have published five poetry collections in various languages, including English, Italian, Romanian, Arabic, Slovak, German, Spanish, and French, courageously bringing my soul’s voice into the global literary stream.

Deep bond amidst the Pandemic storm

When humanity plunged into the dark days of the Covid-19 pandemic and the world was isolated by lockdowns, the thread of communication between Andrea and me was never severed. Through messages sent across the ocean, we constantly shared anxieties about our families’ safety and encouraged each other to keep our spirits high to overcome the harsh trials of the pandemic.

During a time when masks and medical supplies were scarce worldwide, I gathered antiviral masks from Vietnam to send to Romania for Andrea and her family. Deeply moved by this gesture, as soon as life began to stabilize, Andrea sent back gifts rich in Eastern European culture: scarves and garments embroidered with unique traditional Romanian patterns, skincare products, and precious books from Romania. In return, I handpicked and sent her handbags meticulously embroidered with her name, alongside traditional Vietnamese souvenirs. Handled with utmost care and affection, these gifts helped us bridge the geographical distance of tens of thousands of miles, drawing our souls closer and deeper in mutual understanding than ever before.

Bringing Vietnamese literature to the world

Our deep personal empathy soon transformed into a sustained and professional collaboration. Recognizing the potential and beauty of Vietnamese literature, Andrea graciously invited me to serve as a Associate Editor for Neuma magazine. My mission was to seek out, select, and translate outstanding works by Vietnamese authors to introduce to Romanian readers. My name proudly stood alongside other Romanian editors on page 3-the editorial board page of Neuma. Every time I received a new issue, I was moved to see my name in print, filled with a sense of joy and pride, as if I had won a literary award all over again. I am profoundly grateful to Andrea.

Over the past six years, we have persistently worked to publish the works of more than 30 Vietnamese writers and poets in Neuma magazine. Each poem and short story featured in the magazine brought immense happiness and pride to our homeland’s authors. More importantly, this effort has given Romanian readers a deeper, more authentic insight into the soul, the beautiful landscape, and the cultural depth of the Vietnamese people – a nation not only resilient in the past but also incredibly romantic, forgiving, and compassionate in art.

The pinnacle of our six-year partnership lies in our translation and publishing projects of enduring value. In 2023, I translated and published Andrea’s collection of short stories, titled “NỖI SỢ” (Fear), into Vietnamese. Published by the Writers’ Association Publishing House, the book generated a strong wave of interest among domestic critics and readers, and was proudly featured at book exhibitions, national libraries, and schools, bringing Romania’s modern literary thinking closer to the Vietnamese public.

Conversely, in 2024, Andrea poured her heart into translating my poetry collection “SEN NỞ” (Lotus in Bloom)-comprising 100 poems-into Romanian, which was elegantly published in her home country. The image of the lotus-a symbol of purity, nobility, and the resilient Vietnamese spirit-bloomed in the land of ancient castles, warmly received at book events and preserved in Romania’s library system. We reflected each other’s spirits, using each other’s languages to celebrate the beauty of our respective countries and cultures.

“The Beauty at the Crest of the Wave” and an enduring Love for Vietnam

Andrea’s affinity for Vietnam did not stop at translation. Her trip to the literary event in Hanoi in 2019 left indelible impressions on the Romanian writer’s heart. The beauty of nature and the warmth and hospitality of the Vietnamese people became a grand inspiration, driving her to write an extraordinary novel about Vietnam titled “The Sea is Beautiful as You.”

The work was subsequently translated into Vietnamese and published as an audiobook under the poetic title: “Mỹ nữ nơi mỏm sóng” (The Beauty at the Crest of the Wave). The novel stands as a testament to the strong, unique, and deep affection that Andrea holds specifically for the land and people of Vietnam. Through the lens of a Western writer, Vietnam appears beautiful, unique, mysterious, and heartbreakingly close. It is not just a literary work; it is a song of gratitude, a secret love letter sent to the S-shaped land.

Looking back on the six-year journey alongside Neuma magazine and my sister Andrea H. Hedes, I silently thank that “fleeting moment” of spring that year. From two strangers at opposite ends of the earth, we leaned on each other, using literature as an anchor to overcome adversity and co-create enduring cultural values. The bond between Neuma and Vietnamese literature has now become a sturdy bridge, bringing kindred souls closer together and continuing to write new chapters for friendship and a deep love of art.