GIẾNG LÀNG VÀ SÔNG ĐÀO

Cái giếng làng giờ không còn nữa
Hương tóc em vẫn phảng phất nơi đây
Còn đâu gương nước giếng em soi
Sao vẫn có hình anh trong nước mắt?

Em ơi, trên sông đào phẳng lặng
Hai tâm hồn nóng bỏng yêu thương
Anh mong sao thời gian ngưng chảy
Cho chúng mình tìm ngắm dòng trong…

Nhưng thời gian đâu có ở lại
Để em yêu giữ mãi sắc xuân thì
Em ra đi để mình anh ở lại
Để giếng buốt lòng, sông mãi cô đơn…

27/5/2026
N.T.N

(Đọc bài thơ “Giếng làng và sông Đào” của Nguyễn Tiến Ngân)

Có những bài thơ không cần nhiều câu chữ vẫn có thể mở ra cả một miền ký ức. “Giếng làng và sông Đào” của Nguyễn Tiến Ngân là một bài thơ như thế. Chỉ mười hai câu thơ, tác giả đã đưa người đọc trở về với quê hương, tuổi trẻ và một mối tình được cất giữ gần như nguyên vẹn qua thời gian.

Bài thơ mở đầu bằng một mất mát rất nhẹ:

“Cái giếng làng giờ không còn nữa
Hương tóc em vẫn phảng phất nơi đây”

Cái giếng đã mất, nhưng ký ức về người con gái thì vẫn còn. Đặc biệt, tác giả không nói đến hình bóng, mà nói đến “hương tóc”. Một thứ hương vô hình, mong manh, chỉ có thể nhận ra bằng ký ức. Chính sự không cụ thể ấy làm cho tình yêu trong bài thơ trở nên kín đáo và trong trẻo.

Từ “gương nước giếng em soi”, nhà thơ chuyển rất tự nhiên sang “hình anh trong nước mắt”. Một hình ảnh đẹp và giàu sức gợi: em soi mình xuống giếng, nhưng trong dòng nước của ký ức lại hiện lên hình bóng anh. Nước giếng và nước mắt, cảnh vật và tâm trạng, quá khứ và hiện tại hòa vào nhau.

Nếu cái giếng là nơi lưu giữ một kỷ niệm, thì con sông Đào lại là không gian của tình yêu:

“Em ơi, trên sông đào phẳng lặng
Hai tâm hồn nóng bỏng yêu thương”

“Phẳng lặng” của dòng sông đối lập với “nóng bỏng” của hai tâm hồn. Nhưng điều đáng quý là tình yêu ấy không được diễn tả bằng những lời thề hay sự chiếm hữu. Nhà thơ chỉ mong:

“Anh mong sao thời gian ngưng chảy
Cho chúng mình tìm ngắm dòng trong…”

Một ước muốn thật giản dị: được cùng nhau “ngắm dòng trong”. Câu thơ đẹp bởi sự thanh sạch của nó. Tình yêu ở đây dường như không cần đến những điều lớn lao; chỉ cần một dòng sông, một khoảnh khắc, hai tâm hồn và một ước muốn được ở bên nhau.

Nhưng thời gian không dừng lại:

“Nhưng thời gian đâu có ở lại
Để em yêu giữ mãi sắc xuân thì”

Chữ “nhưng” đưa bài thơ từ miền mộng tưởng trở về với quy luật nghiệt ngã của đời người. Tuổi xuân qua đi, con người chia lìa, chỉ còn ký ức ở lại.

Hai câu kết là nơi nỗi buồn được đẩy đến độ lắng sâu:

“Em ra đi để mình anh ở lại
Để giếng buốt lòng, sông mãi cô đơn…”

Nhà thơ không nói “anh cô đơn”, mà để giếng “buốt lòng”, sông “cô đơn”. Cảnh vật đã mang tâm trạng của con người. Cách nói ấy khiến nỗi buồn không bật thành tiếng khóc mà lan ra rất nhẹ, rất xa.

Đọc bài thơ ở tuổi gần chín mươi của tác giả, ta càng cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp của một ký ức tình yêu đã được thời gian gạn lọc. Không còn những xao động của tuổi trẻ, không có trách móc hay nuối tiếc ồn ào. Chỉ còn một làn “hương tóc”, một gương nước, một dòng sông và một người đã đi xa.

Có lẽ đó cũng là điều đẹp nhất của bài thơ: người đã đi qua gần trọn một đời vẫn giữ được trong tâm hồn mình một khoảng rất trong dành cho tình yêu của tuổi trẻ.

“Giếng làng và sông Đào” vì thế không chỉ là bài thơ về một người nhớ một người. Đó còn là bài thơ về thời gian, về sự mất còn của đời người và sức sống kỳ lạ của ký ức.

Giếng làng có thể không còn. Dòng sông vẫn chảy. Người xưa có thể đã xa. Nhưng trong thơ, “hương tóc em” vẫn phảng phất nơi đây.

Và chính từ sự mong manh ấy, bài thơ giữ được một vẻ đẹp trong sáng, kín đáo và đầy thi vị.

ĐỖ HÀN