Với tôi, chuyến đi Canberra lần này mang một ý nghĩa đặc biệt, không chỉ bởi tôi có cơ hội tham dự một sự kiện ngoại giao quan trọng, mà còn bởi sự kiện ấy chạm đến một câu chuyện rộng hơn về cộng đồng người Việt tại Australia, về ký ức, bản sắc và những kết nối đang được hình thành giữa các thế hệ người Việt xa quê với quê hương. Tôi được ông Phạm Hải Anh, Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Perth, mời tham dự lễ khánh thành Việt Nam House – Nhà Việt Nam tại Canberra, trong khuôn khổ chuyến thăm Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Từ Perth đến Canberra, tôi mang theo tâm thế của một người Việt đang sống và làm việc tại Australia, đồng thời là một người làm giáo dục, văn học và văn hóa Việt Nam. Vì vậy, điều tôi quan tâm không chỉ là một công trình mới được đưa vào sử dụng hay một sự kiện được tổ chức trong khuôn khổ chuyến thăm cấp cao, mà là ý nghĩa lâu dài của một không gian được gọi bằng một cái tên rất giản dị nhưng giàu sức gợi: Nhà Việt Nam. Trong một cộng đồng đã trải qua hơn bốn thập niên hình thành và phát triển tại Australia, một mái nhà chung như vậy có thể trở thành nơi lưu giữ ký ức, kết nối thế hệ, nuôi dưỡng tiếng Việt và mở ra những cơ hội hợp tác mới giữa người Việt với xã hội Australia.

Một dấu mốc mới tại Canberra

Ngày 11 tháng 8 năm 2026, tại Canberra, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã tham dự lễ khánh thành Việt Nam House và gặp gỡ đại diện cộng đồng người Việt tại Australia và Solomon Islands. Đây là Việt Nam House đầu tiên tại Australia và khu vực Nam Thái Bình Dương, được định hướng trở thành không gian dành cho các hoạt động ngoại giao, văn hóa và cộng đồng, đồng thời góp phần gìn giữ tiếng Việt, quảng bá văn hóa Việt Nam, nuôi dưỡng sự gắn bó của thế hệ trẻ với cội nguồn và giúp người Australia hiểu hơn về đất nước, con người Việt Nam. Nếu nhìn từ góc độ ngoại giao, đây là một địa điểm có chức năng cụ thể trong việc thúc đẩy giao lưu và hợp tác; nhưng nếu nhìn từ góc độ cộng đồng, ý nghĩa của Việt Nam House có thể rộng hơn nhiều. Một ngôi nhà không chỉ được tạo nên bởi tường, mái và không gian vật chất, mà còn được tạo nên bởi ký ức, ngôn ngữ, văn hóa và cảm giác thuộc về. Đối với cộng đồng người Việt tại Australia, Việt Nam House vì thế có thể trở thành một không gian nơi những thế hệ khác nhau gặp nhau, nơi người Việt sinh ra tại Việt Nam và những người trẻ sinh ra tại Australia có cơ hội tìm thấy những điểm chung, nơi câu chuyện về nguồn cội không chỉ được kể lại trong phạm vi gia đình mà có thể được tiếp nối trong một không gian cộng đồng rộng lớn hơn. Trong bối cảnh thế hệ thứ hai và thứ ba của người Việt ngày càng đóng vai trò quan trọng trong đời sống Australia, câu hỏi làm thế nào để tiếng Việt, văn hóa Việt và ký ức về quê hương tiếp tục được truyền lại không còn là câu chuyện riêng của từng gia đình, mà trở thành một phần của bài toán xây dựng một cộng đồng có bản sắc và có khả năng đóng góp lâu dài cho xã hội sở tại.

Từ cộng đồng đến nguồn lực

Cộng đồng người Việt tại Australia ngày nay đã có một vị trí đáng kể trong đời sống xã hội, kinh tế và văn hóa của đất nước này. Trong hơn bốn thập niên, nhiều thế hệ người Việt đã xây dựng cuộc sống tại Australia, từ những gia đình đầu tiên đặt nền móng cho cộng đồng đến những thế hệ trẻ trưởng thành trong hệ thống giáo dục Australia và hiện diện ngày càng rõ nét trong nhiều lĩnh vực như y tế, luật pháp, khoa học, công nghệ, kinh doanh, giáo dục và văn hóa. Sự phát triển ấy cho thấy cộng đồng người Việt không còn chỉ được nhìn nhận dưới góc độ một cộng đồng di dân gìn giữ nguồn cội, mà ngày càng trở thành một nguồn lực về tri thức, chuyên môn, kinh nghiệm và kết nối giữa Australia và Việt Nam. Đây cũng là tinh thần được thể hiện trong cuộc gặp giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với cộng đồng người Việt tại Australia, khi vai trò của người Việt Nam ở nước ngoài được nhấn mạnh như một bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc và là một nguồn lực quan trọng đối với sự phát triển đất nước. Cách nhìn này mở ra một hướng tiếp cận đáng chú ý: thay vì chỉ nói về cộng đồng kiều bào như những người gìn giữ tình cảm với quê hương, cần nhìn nhận họ như những chủ thể có khả năng tạo ra giá trị cụ thể thông qua tri thức, chuyên môn, mạng lưới quan hệ và kinh nghiệm sống trong môi trường quốc tế.

Trong bối cảnh đó, sự hiện diện của VASEA – Vietnam-Australia Scholars and Experts Association càng trở nên đáng chú ý. VASEA hướng tới việc kết nối các học giả và chuyên gia người Việt tại Australia, chia sẻ tri thức, chuyên môn và kinh nghiệm, đồng thời thúc đẩy hợp tác vì lợi ích của cả Australia và Việt Nam. Chỉ một ngày trước sự kiện tại Canberra, ngày 10/8, VASEA đã tổ chức Vietnam–Australia TechConnect Forum 2026 tại Sydney, quy tụ gần 700 đại biểu từ chính phủ, trường đại học, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước. Diễn đàn được VASEA phối hợp tổ chức cùng các cơ quan Chính phủ Việt Nam và Becamex, tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với quan hệ song phương trong giai đoạn mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đầu tư, giáo dục và đào tạo. Điều đáng chú ý là đúng ngày này ba năm trước, VASEA chính thức ra mắt tại Melbourne. Trong khoảng thời gian tương đối ngắn, tổ chức đã từng bước tạo dấu ấn trong việc kết nối tri thức, chuyên gia và các nguồn lực Việt Nam – Australia. Từ những cuộc gặp giữa các học giả, chuyên gia và doanh nghiệp đến những diễn đàn có quy mô lớn, điều đang hình thành không chỉ là một mạng lưới nghề nghiệp, mà còn là một hệ sinh thái kết nối con người, tri thức và cơ hội hợp tác giữa hai quốc gia.

Một nhà ngoại giao và câu chuyện kết nối cộng đồng

Trong chuyến đi này, với tư cách một người được mời tham dự, tôi đặc biệt muốn nhắc đến ông Phạm Hải Anh, Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Perth, phụ trách Tây Australia và Lãnh thổ Bắc Australia. Theo hồ sơ chính thức của Bộ Ngoại giao Australia, ông bắt đầu nhiệm kỳ tại Perth từ ngày 23 tháng 5 năm 2026. Ông là một nhà ngoại giao có nhiều năm kinh nghiệm trong công tác đối ngoại đa phương, từng giữ chức Vụ trưởng Vụ Các tổ chức quốc tế của Bộ Ngoại giao Việt Nam, từng đảm nhiệm vị trí Phó Trưởng Phái đoàn thường trực Việt Nam tại Liên Hợp Quốc và tham gia nhiều hoạt động ngoại giao đa phương quan trọng. Tuy nhiên, điều tôi muốn nhấn mạnh ở đây không chỉ là chức vụ hay lý lịch ngoại giao, mà là cách ông đang hướng sự quan tâm đến việc kết nối cộng đồng, trí thức, chuyên gia và các nguồn lực người Việt tại Tây Australia. Ngay trong tháng 6, VASEA-WA đã có cuộc gặp với ông tại Perth để trao đổi về việc kết nối các trường đại học, doanh nghiệp và cơ quan chính phủ, cũng như thúc đẩy chuyển giao tri thức, đổi mới sáng tạo và hợp tác trong các lĩnh vực như công nghệ sinh học, y tế, nông nghiệp hiện đại, năng lượng và khoáng sản quan trọng. Những cuộc gặp như vậy, nhìn bề ngoài có thể chỉ là những hoạt động kết nối thông thường, nhưng nếu được duy trì và phát triển thành những mạng lưới hợp tác thực chất, chúng có thể tạo ra giá trị lâu dài cho cả cộng đồng người Việt và quan hệ Việt Nam – Australia.

Đối với tôi, đó là một tín hiệu đáng trân trọng. Một cộng đồng mạnh không chỉ cần những người thành công riêng lẻ, mà cần khả năng kết nối những nguồn lực đang tồn tại trong cộng đồng với những cơ hội bên ngoài cộng đồng. Cần có người mở cánh cửa, tạo ra những cuộc gặp để người có tri thức gặp người có cơ hội, người có kinh nghiệm gặp người có ý tưởng, doanh nghiệp gặp nhà nghiên cứu, trường đại học gặp đối tác và những người Việt ở xa quê có thêm không gian để đóng góp theo cách của mình. Trong ý nghĩa đó, lời mời của ông Phạm Hải Anh dành cho tôi tham dự sự kiện tại Canberra cũng để lại một cảm giác rất đẹp. Nó cho tôi thấy rằng câu chuyện kết nối Việt Nam với thế giới không chỉ thuộc về các nhà ngoại giao, chính trị gia hay doanh nghiệp, mà còn có chỗ cho những người làm văn hóa, giáo dục và nghệ thuật. Những lĩnh vực này đôi khi không tạo ra những kết quả có thể đo đếm ngay bằng những con số, nhưng lại góp phần tạo dựng nền tảng mềm để con người hiểu nhau hơn, để một cộng đồng duy trì bản sắc và để những mối quan hệ giữa các quốc gia có thêm chiều sâu.

Một chuyến thăm và một thông điệp rộng hơn

Chuyến thăm Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra trong thời điểm quan hệ Việt Nam – Australia đang được thúc đẩy trên nhiều lĩnh vực. Trong các cuộc làm việc tại Canberra, hai bên đề cập đến những lĩnh vực hợp tác mới như kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, khoa học công nghệ, năng lượng, khoáng sản quan trọng, chuyển đổi xanh, giáo dục và đổi mới sáng tạo. Đây đều là những lĩnh vực Australia có thế mạnh và cũng là những lĩnh vực Việt Nam đang quan tâm trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Những thỏa thuận, cam kết và chương trình hợp tác trong các lĩnh vực này chắc chắn có ý nghĩa quan trọng, nhưng từ góc nhìn của một người Việt đang sống tại Australia, tôi cho rằng phía sau những con số, văn bản và lĩnh vực hợp tác vẫn là một yếu tố có tính quyết định: con người. Quan hệ giữa hai quốc gia không chỉ được xây dựng trong những cuộc gặp cấp cao, mà còn được hình thành mỗi ngày từ những người Việt đang sống tại Australia, những trí thức, nhà khoa học, doanh nhân, giáo viên, nghệ sĩ, chuyên gia và những người trẻ sinh ra, lớn lên tại Australia nhưng vẫn muốn hiểu tiếng Việt, văn hóa Việt và câu chuyện của gia đình mình; đồng thời cũng được xây dựng từ những người Australia muốn hiểu hơn về Việt Nam, muốn hợp tác với Việt Nam và muốn tìm hiểu một cộng đồng ngày càng có vị trí rõ nét trong xã hội Australia.

Một mái nhà cho nhiều thế hệ

Tôi nghĩ nhiều đến thế hệ F2, F3 của người Việt tại Australia khi nhìn thấy Việt Nam House. Với họ, Việt Nam đôi khi bắt đầu từ những câu chuyện của cha mẹ, những món ăn trong gia đình, một vài từ tiếng Việt, một bài hát, một bức ảnh cũ hoặc một chuyến trở về. Cảm giác thuộc về một quê hương mà mình có thể chưa từng sống lâu dài vì thế không phải lúc nào cũng tự nhiên; nó cần được nuôi dưỡng bằng ngôn ngữ, ký ức, văn hóa và những trải nghiệm cụ thể. Một ngày nào đó, những người trẻ ấy có thể bước vào Việt Nam House, nghe tiếng Việt, nhìn thấy những biểu tượng văn hóa Việt Nam, gặp những người Việt đến từ nhiều thế hệ khác nhau, gặp các học giả, chuyên gia, nghệ sĩ, doanh nhân và những người đang làm những công việc kết nối hai đất nước. Khi ấy, quê hương không còn chỉ là một khái niệm được kể lại qua ký ức của cha mẹ, mà trở thành một điều có thể nhìn thấy, nghe thấy và cảm nhận được. Đó có lẽ là một trong những ý nghĩa đẹp nhất của một mái nhà chung: không buộc một thế hệ phải sống lại quá khứ của thế hệ trước, mà tạo ra một không gian để mỗi thế hệ tự tìm thấy mối liên hệ của mình với nguồn cội.

Đồng thời, một Nhà Việt Nam cũng không nên chỉ được nhìn như một nơi dành cho người Việt. Trong một xã hội đa văn hóa như Australia, một không gian văn hóa Việt Nam có thể trở thành điểm gặp gỡ giữa cộng đồng Việt Nam và xã hội sở tại, nơi người Australia có thể tìm hiểu về lịch sử, văn hóa, ngôn ngữ, nghệ thuật và đời sống của người Việt. Khi một cộng đồng có một không gian để giới thiệu mình với xã hội rộng lớn hơn, bản sắc không còn là điều cần khép kín để bảo tồn, mà có thể trở thành một nguồn lực để đối thoại và hợp tác. Đây cũng là cách văn hóa có thể góp phần vào ngoại giao nhân dân, tạo ra sự hiểu biết từ những điều rất gần gũi: một món ăn, một bài hát, một cuốn sách, một lớp học tiếng Việt, một cuộc triển lãm, một buổi trò chuyện hay đơn giản là một cuộc gặp giữa những con người đến từ những nền văn hóa khác nhau.

Từ Perth đến Canberra

Tôi trở về từ Canberra với một suy nghĩ giản dị rằng khoảng cách địa lý giữa Perth và Canberra rất xa, và khoảng cách giữa Australia với Việt Nam còn xa hơn, nhưng văn hóa có khả năng làm cho những khoảng cách ấy trở nên gần lại. Một bài thơ có thể đi qua biên giới, một cuốn sách có thể đi qua đại dương, một lớp học có thể gieo một hạt giống ngôn ngữ, một cuộc gặp có thể mở ra một sự hợp tác và một mái nhà có thể tạo ra cảm giác thuộc về. Tôi trân trọng lời mời của ông Phạm Hải Anh để có mặt tại Canberra trong một thời điểm đặc biệt như thế, đồng thời trân trọng sự hiện diện của VASEA và những trí thức, chuyên gia, doanh nhân, nhà giáo dục, nghệ sĩ và thành viên cộng đồng đang góp phần tạo nên những nhịp cầu giữa Việt Nam và Australia. Những nhịp cầu ấy không phải lúc nào cũng bắt đầu từ những dự án lớn; đôi khi chúng bắt đầu từ một cuộc gặp, một lời mời, một ý tưởng được chia sẻ hoặc một cánh cửa được mở ra cho một người khác.

Ngày hôm đó, khi cánh cửa Việt Nam House mở ra tại Canberra, tôi không nghĩ mình chỉ đang chứng kiến một buổi lễ. Tôi nghĩ mình đang nhìn thấy một biểu tượng của một giai đoạn mới, trong đó cộng đồng người Việt tại Australia không chỉ tiếp tục gìn giữ những giá trị của quá khứ mà còn có thể chủ động tham gia vào việc định hình tương lai của chính mình và đóng góp nhiều hơn cho quan hệ giữa hai đất nước. Một mái nhà Việt Nam giữa Nam Thái Bình Dương, nếu được nuôi dưỡng bằng tri thức, văn hóa, sự cởi mở và tinh thần kết nối, có thể trở thành nơi tiếng Việt được giữ gìn, văn hóa được tiếp nối, các thế hệ gặp nhau và những nguồn lực của cộng đồng được kết nối với những cơ hội rộng lớn hơn. Có thể quá khứ vẫn còn những câu chuyện chưa dễ dàng, nhưng tương lai luôn là điều chúng ta có thể cùng nhau viết tiếp. Và đôi khi, tương lai bắt đầu rất giản dị: bằng việc mở một cánh cửa và gọi đó là Nhà Việt Nam.