Nền Văn học Nghệ thuật Việt Nam có tử xa xưa, được kế thừa ca dao, dân ca, tục ngữ…; mà nền tảng của nó bắt nguồn từ lao động sản xuất và tâm lý, tình cảm của con người. Qua quá trình biến thiên của lịch sử, văn học nghệ thuật cũng phát triển không ngừng để phản ánh ý chí, nguyện vọng của nhà cầm quyền và đại chúng.
Mỗi thời kỳ, các tác phẩm lại ghi dấu thời đại mình theo tiêu chí và định hướng mà văn học nghệ thuật hướng tới. Như thuỷ triều có lúc cạn lúc vơi, văn học nghệ thuật cũng có suy, có thịnh. Bên cạnh vô vàn tác phẩm bị chìm khuất, vẫn có những tên tuổi, những tác phẩm rực rỡ lên như những đoá sen hồng.
Hội Văn học Nghệ thuật các Dân tộc thiểu số Việt Nam dù trẻ trung nhất cũng đã ghi danh mình một cách trang trọng, xứng đáng và bình đẳng trong nền văn học nghệ thuật Nước nhả. Những lớp văn nghệ sĩ khả kính: Nông Quốc Chấn ( Giải thưởng Hồ Chí Minh), nhà thơ Bàn Tài Đoàn ( Giải thưởng Nhà nước), nhà văn Nông Minh Châu (Giải thưởng Hồ Chí Minh), nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn (Giải thưởng Nhà nước)…, tiếp nối là thế hệ các nhà văn, nhà thơ Y Phương ( Giải thưởng Nhà nước), nhà thơ Mai Liễu, nhà thơ LinhNga NiêkĐam, nhà văn Cao Duy Sơn (Giải thưởng Nhà nước), ca sĩ Ymoan (Nghệ sĩ nhân dân)… những cây bút sung mãn khả năng sáng tạo: Bùi Thị Như Lan, Tống Thị Ngọc Hân, Hoàng Anh Tuấn, Nông Quang Khiêm… ; nối tiếp là những Phùng Thị Hải Yến, Phùng Hương Ly, Lê Quang Trạng, Nguyễn Đức Phú Thọ… Mỗi thế hệ văn nghệ sĩ đã, đang, tiếp tục cống hiến theo cách của riêng mình, mang cái “tôi” nhỏ bé phản ánh cái “ta” lớn lao của dân tộc, của thời đại.
Những thế hệ tiền bối tiếp thu tinh hoa văn hoá dân tộc để làm nên tác phẩm; các thế hệ tiếp nối đã kế tục hành trình, cụ thể hoá mong ước thành hiện thực của tiền nhân mạch lạc hơn, rạng rỡ hơn.
Thế hệ sáng tạo hôm nay – thế hệ 4.0, với nhiều điều kiện tốt hơn, nhiều phương tiện hỗ trợ hiệu quả hơn, môi trường sáng tạo phong phú hơn và được đào tạo bài bản hơn, đã góp phần thuận lợi hơn để họ sáng tạo, quảng bá tác phẩm.
Hội Văn học Nghệ thuật các Dân tộc Thiểu số Việt Nam là thành viên của Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam trước đây, nay là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam – Là tổ chức chính trị – xã hội nghề nghiệp quy tụ các văn nghệ sĩ dân tộc Thiểu số và các Văn nghệ sĩ khác trên toàn quốc. Hội có vai trò bảo tồn, phát huy bản sắc văn hoá đa dạng và sáng tác tác phẩm phản ánh sinh động đời sống vùng cao.
Hội Văn học Nghệ thuật các Dân tộc Thiểu số Việt Nam gồm những văn nghệ sĩ tâm huyết, gắn bó với việc sáng tạo. bảo tồn phát huy những giá trị tinh thần của đồng bào dân tộc và miền núi. Những tác phẩm được thai nghén, ấp ủ và sáng tạo chính là tâm huyết của người làm ra chúng. Sau đó, để tác phẩm được “sinh ra”, trình làng là cả một vấn đề không nhỏ. Nhiều tác phẩm mãi mãi chỉ là bản thảo, bởi nỗi lo “cơm, áo,gạo, tiền” không nuôi nổi đam mê. Thật đáng tiếc!
Nhiều tác phẩm được sinh ra “ vạm vỡ”, đáng yêu, chỉn chu bởi khả năng, sự cẩn trọng của chủ nhân; nhưng cũng có những tác phẩm còn sơ sài, non yếu bởi chính sự cẩu thả, dễ dãi của tác giả.
Rất may, Đề án Bảo tồn của Trung ương Hội đã phần nào giúp một số tác phẩm ra đời. Đó là sự khích lệ đối với các văn nghệ sĩ để họ tiếp tục cống hiến, hoặc chí ít là sự động viên to lớn để các văn nghệ sĩ dù vô tình hay cố ý, muốn dừng lại giữa cuộc hành trình.
Hiện nay, trong điều kiện tình quốc tế và khu vực có nhiều biến động. Tình hình trong nước đã, đang và tiếp tục công cuộc đổi mới sau sáp nhập bộ máy tinh gọn, hiệu quả. Quá trình toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế, công nghệ số đang diễn ra, phát triển là điều tất yếu. Nếu dừng lại chính là tụt lùi.
Bấy lâu nay, việc phát hành tác phẩm hầu hết phụ thuộc vào chủ nhân của nó. Nhiều người tự lo kinh phí để xuất bản, quảng bá và phát hành; một số khác không nhiều tác phẩm được đặt hàng. Trong điều kiện các phương tiện thông tin đại chúng tràn lan, việc phát hành tác phẩm là vấn đề nan giải. Hiện nay văn hoá đọc gần như bị quên lãng, các cụ mắt mờ, lớp trẻ lo sự nghiệp, lớp bé không hứng thú và không đủ thời gian để lo bài vở trường lớp và học thêm… nghìn lẻ lý do khiến tác phẩm không được xem trọng.
Bấy lâu nay, hầu hết những người Việt sáng tác văn học (đặc biệt là hội viên Hội Văn học Nghệ thuật các Dân tộc Thiểu số Việt Nam) đã phát hành tác phẩm trong nước với số lượng khiêm tốn, ít tác phẩm “vượt biên”, ngoài những tác giả, tác phẩm đạt Giải thưởng Asean: Nhà thơ Y Phương, nhà văn Cao Duy Sơn, nhà thơ Trần Hùng… Chưa có tác phẩm nào được tặng Giải thưởng Nobel về văn học (duy chỉ có nhà thơ Vũ Hoàng Chương từng được Viện Hàn Lâm Thuỵ Điển đưa vào danh sách đề cử Giải Nobel Văn học, năm 1972. Sự kiện này được công bố rộng rãi vào đầu năm 2023. Nhà văn, nhà báo Hồ Hữu Tường cũng là nhân vật khác của Việt Nam được đề cử); thì độc giả trên thế giới, đặc biệt giới văn chương lại đặc biệt quan tâm tới Văn học Việt Nam, nhiều người hiếu kỳ, nhiều người yêu mến, nhiều người đam mê. Những tác phẩm: Truyện Kiều, Số đỏ, Nỗi buồn chiến tranh, Dế mèn phiêu lưu ký, Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm… Đặc biệt Truyện Kiều được dịch ra hơn 30 ngôn ngữ, Nỗi buồn chiến tranh được dịch ra hơn 20 ngôn ngữ trên thế giới… Để tác phẩm văn học nghệ thuật Việt Nam đến được với bầu bạn quốc tế trước hết cần được dịch ra ngôn ngữ quốc tế. Người bắc “ nhịp cầu” văn học từ Việt Nam ra thế giới chính là các dịch giả.
Hội Văn học Nghệ thuật các Dân tộc Thiểu số Việt Nam có chức năng đặc biệt; đã và đang thực hiện đúng Nghị quyết của Đảng, chủ trương, đường lối của Nhà nước và phục vụ nhu cầu thưởng thức Văn học nghệ thuật của đại đa số quần chúng nhân dân ở vùng dân tộc, miền núi và toàn quốc. Trước đây Hội đã có một số dịch giả Tiếng Nga, nhưng nay đã đi xa. Nay Hội đã quan tâm kết nạp được 2 dịch giả tài hoa, xinh đẹp và tâm huyết: Nhà văn Kiều Bích Hậu, nhà văn Khánh Phương (nhà văn Kiều Bích Hậu thạo 5 ngôn ngữ). Cách đây 5 năm, khi chưa là hội viên của Hội, các Dịch giả đã chọn dịch, đăng tác phẩm trên một số Tạp chí danh giá trên thế giới ( Nga, Hy Lạp, Pakistan, Ấn Độ… ) cho nhiều hội viên của Hội: Bàng Ái Thơ, Nông Thị Ngọc Hoà, Trúc Linh Lan, Trần Thái Hồng, Đoàn Ngọc Minh, Bùi Thị Như Lan, Đỗ Thị Tấc, Bùi Việt Phương…
Để có “sân chơi” lành mạnh, có địa điểm sinh hoạt cho những người bạn làm văn học nghệ thuật – Nhà thơ, nhạc sĩ, hoạ sĩ Bàng Ái Thơ đã chia sẻ cơ sở vật chất của mình trên mảnh đất Ba Vì để các Văn nghệ sĩ đến tụ hợp, làm công dân, thành lập nên Đồi Nghệ sĩ. Các nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ, hoạ sĩ, Nghệ sĩ Nhiếp ảnh, diễn viên, ca sĩ… nổi tiếng cũng tụ về Đồi Nghệ sĩ, dưới chân Tản Viên Sơn; trong đó có nhiều hội viên của Hội Văn học Nghệ thuật các Dân tộc Thiểu số Việt Nam: Nhà thơ, nhạc sĩ, hoạ sĩ Bàng Ái Thơ; Nghệ sĩ Văn Báu; nhà văn, dịch giả Kiều Bích Hậu; nhà thơ Nông Thị Ngọc Hoà, dịch giả Khánh Phương; nhà thơ Đỗ Thị Tấc; NSNA Nguyễn Thu Phương, NSNA Nguyễn Đức Chính… , cùng nhiều văn nghệ sĩ tên tuổi của đất nước: các nghệ sĩ tạo hình, ca sĩ “ đời đầu” của Ban nhạc Bức tường, ca sĩ Trần Thu Hà và gia đình…
Từ nơi đầy lau lách, sim mua, cây nhỏ ken dưới tán rừng thông- Nữ sĩ Bàng Ái Thơ đã bỏ công sức, kinh phí của mình và huy động các thành viên của Đồi tạo nên cảnh quan, không gian thơ mộng, đầy đủ công năng; khiến du khách đã đến đây lưu luyến chẳng muốn dời. Những hoạt động chuyên môn cùng bầu bạn quốc tế diễn ra ở đây và tác phẩm cũng từ đây lan toả. Khung cảnh như phim trường tự nhiên cho nhiều chương trình Tác giả -Tác phẩm của Đài Phát thanh Truyền hình Hà Nội, Đài Phát thành Truyền hình Phú Thọ đã phát sóng. Đây cũng là địa chỉ văn hoá mang lại niềm tự hào tới địa phương.
Với sự nỗ lực của nhà văn – dịch giả Kiều Bích Hậu (là 1 trong 7 Biên tập viên Văn học Thế giới); nhà thơ – nhạc sĩ – hoạ sĩ Bàng Ái Thơ; dịch giả Khánh Phương và các văn nghệ sĩ là công dân Đồi Nghệ sĩ đã tổ chức thành công Liên hoan “Thi ca và tình anh em”, được đón các nhà thơ Quốc tế đến từ Ấn Độ, Malaysia, Indonesia, Australia, Italia, Newzealan, cùng các nhà thơ Việt Nam. Đặc biệt, nhà thơ Trần Đăng Khoa – Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam tới giao lưu và ngẫu hứng sáng tác một bài thơ ca ngợi tình hữu nghị giữa các nước. Đồi Nghệ sĩ thơ mộng vi vút thông reo trong bản hoà ca giọng hót các loài chim là không gian an lành khiến các nhà thơ rất tâm đắc. Thời gian liên hoan Thơ trong một tuần, các bạn Thơ Quốc tế đã có những chuyến dã ngoại ở Trung tâm Thủ đô và các vùng lân cận. Sự đón tiếp và tổ chức đã làm hài lòng tất cả.
Tiếp theo sự thành công của Liên hoan thơ lần thứ Nhất, tháng 12/2025 Đồi Nghệ sĩ đón các nhà văn, đạo diễn, nghệ sĩ Ấn Độ. Trong thời gian ở Đồi, các Văn nghệ sĩ Ấn Độ đã giao lưu, trao đổi sáng tác với các văn nghệ sĩ Việt Nam. Mỗi lời nói, cử chỉ đều thân tình, ấm áp. Các bạn Ấn Độ mong muốn sự kết nối của văn học hai nước ngày càng phát triển.
Tiếng lành đồn xa, tháng 2/2026, Đồi Nghệ sĩ đón nhà thơ, triết gia đến từ Hy Lạp – Xứ sở của các vị Thần tổ chức ra mắt sách và giao lưu ở Đồi Nghệ sĩ. Nhà thơ có nguyện vọng phấn đấu học Tiếng Việt để tự dịch tác phẩm song ngữ Việt Nam – Hy Lạp; Khi về nước, nhà thơ đã thành lập tủ sách cá nhân bởi những tác phẩm được tặng từ Đồi.
Khi trời đất đang ở Tiết xuân năm Bính Ngọ, Đồi Nghệ sĩ tổ chức Liên hoan Thơ “ Giao hoà”, vui mừng đón nhà thơ của: 9 quốc gia: Hoa Kỳ, Ấn Độ, Nga, Uzebekistan, Indonesia, Australia, Đài Loan, Hàn Quốc, Thái Lan và Việt Nam. Nhà thơ Lê Va – Trưởng Chi Hội Nhà Văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ và các nhà thơ đến từ các tỉnh lân cận đã đọc thơ và phát biểu cảm tưởng. Mọi người đều mong nhịp cầu văn học sẽ kết nối nhiều nước trên thế giới. Đoàn các nhà văn quốc tế còn tham quan, giao lưu ở Thái Nguyên, Bắc Kạn, Các bạn cảm động trước sự đón tiếp nồng hậu của Ban tổ chức và hẹn sẽ trở lại Đồi nhiều lần nữa.
Giữa tháng 6/2026, Đồi lại vui mừng đón nhà thơ đến từ đất nước Mexico – nơi cách Việt Nam nửa vòng trái đất. Chương trình giao lưu và ra mắt sách của nhà thơ Mexico mang tính chuyên nghiệp. Tại giao lưu này, Ban Tổ chức cũng mời một nhạc sĩ, dịch giả tiếng Tây Ban Nha làm thông dịch. Bên cạnh chương trình ra mắt sách, Đồi ra mắt Thư viện Quốc tế của Đồi Nghệ sĩ – nơi lưu giữ Cup vinh danh qua các liên hoan thơ Quốc tế ở nước ngoài, tác phẩm của các nhà văn nhà thơ trong và ngoài nước.
Tuy các hoạt động của Đồi Nghệ sĩ còn khiêm tốn, nhưng sự hoạt động của Nhà văn, dịch giả Kiều Bích Hậu và nhà thơ, hoạ sĩ, nhạc sĩ Bàng Ái Thơ (biên tập tiếng Việt trước khi dịch ra tiếng nước ngoài) đã đi nhiều nước để kết nối văn học Việt Nam tới bầu bạn quốc tế. Hai nhà văn đã tới hầu hết các nước Châu Âu, Indonesia…Nhiều cuộc hẹn tới đây với bầu bạn văn chương các nước: Thái Lan, Nhật Bản, Đài Loan, Singgapo… sẽ có những bước chuyển biến tích cực hơn.
Các hoạt động văn học nghệ thuật kết nối giữa các văn nghệ sĩ Việt Nam và quốc tế dần đi vào nền nếp. Đồi Nghệ sĩ được chỉ định là nơi giao lưu văn học quốc tế. Nơi đây đang trên đà phát triển, đang quy hoạch, thiết kế phim trường và phòng thu. Hy vọng sẽ được giang rộng vòng tay đón các văn nghệ sĩ trong và ngoài nước, đặc biệt là các văn nghệ sĩ của Hội Văn học Nghệ thuật các Dân tộc Thiểu số Việt Nam đến với Đồi Nghệ sĩ. Hy vọng Văn học nghệ thuật sẽ chữa lành những nỗi đau của thiên nhiên và con người. Hy vọng Văn học nghệ thuật sẽ mạnh hơn súng đạn và hạt nhân. Mong Văn học nghệ thuật kết nối tình thân, nối vòng tay hoà bình và hữu nghị.
Nông Thị Ngọc Hoà
Trưởng Chi hội VHNT các DTTS Việt Nam tỉnh Phú Thọ
