Dưới bàn tay khéo léo và tư duy nghệ thuật sâu sắc của Nghệ nhân Ưu tú – Nhà thiết kế áo dài Lan Hương, không gian di tích lịch sử số 48 Hàng Ngang – nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bản Tuyên ngôn Độc lập – đang được thổi vào một luồng sinh khí mới. Đó là việc trùng tu một công trình kiến trúc cổ, và là câu chuyện về lòng tri ân, tình yêu di sản và những sợi dây nhân duyên kỳ diệu.
Lời mời bất ngờ
Số 48 Hàng Ngang (Hà Nội) từ lâu đã trở thành một địa chỉ đỏ trong tâm thức mỗi người dân Việt Nam. Nơi đây từng là ngôi nhà buôn tơ lụa sầm uất bậc nhất kinh kỳ của gia đình cụ Trịnh Văn Bô và cụ bà Bùi Thị Minh Hồ – những nhà tư sản yêu nước lớn, người đã hiến dâng hơn 5.000 lượng vàng cho Chính phủ lâm thời trong Tuần lễ Vàng năm 1945. Đây cũng là nơi Bác Hồ đã ở và làm việc, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Được ban quản lý di tích tin tưởng giao trọng trách cải tạo, thổi hồn vào các không gian trưng bày tại đây là một vinh dự, nhưng cũng là áp lực không hề nhỏ đối với Nghệ nhân Ưu tú Lan Hương. Nhớ lại những ngày đầu tiên nhận lời mời, chị xúc động chia sẻ: “Khi bước chân vào ngôi nhà này, câu hỏi đầu tiên tôi đặt ra cho ban quản lý là: Ban thờ ở đây đang thờ ai? Họ nói lúc đó đang thờ Bác Hồ. Tôi hỏi tiếp: Vậy còn chủ nhà – những người đã hiến cả khối tài sản khổng lồ này cho Tổ quốc – thì thờ ở đâu? Đối với tôi, đạo lý ‘uống nước nhớ nguồn’ phải được đặt lên hàng đầu.”
Với tâm niệm ấy, trước khi chính thức bắt tay vào thiết kế, NTK Lan Hương đã chủ động tìm đến số nhà 30 Nguyễn Thái Học để diện kiến và thắp hương xin phép gia tiên, các bậc tiền bối của dòng tộc họ Trịnh. Sự tôn kính, cẩn trọng và lòng tri ân sâu sắc đó chính là chiếc chìa khóa mở ra cánh cửa sáng tạo, giúp chị tự tin nhận lời thực hiện một dự án mang tầm vóc quốc gia.
Sợi gai tự nhiên 100% và tư duy phục chế mang hơi thở thời đại
Bước vào không gian tầng 1 và tầng 2 của ngôi nhà, người xem lập tức bị thu hút bởi sự tinh tế trong từng chi tiết. Khác với những đợt phục chế trước đây vốn chưa lột tả hết cái “chất” của một ngôi nhà tư sản lụa là xưa, Lan Hương đã được ban quản lý tin tưởng trao toàn quyền sáng tạo.
“Tất cả các hệ thống rèm cửa, vải bạt decor ở đây đều do tôi tự tay đo đạc, lựa chọn và phục dựng. Tôi không chọn cách sao chép máy móc những gì đã cũ, mà hướng tới sự chuẩn xác về mặt chất liệu và tinh thần,” chị Lan Hương cho biết. Chị đã quyết định sử dụng loại rèm dệt hoàn toàn từ sợi gai tự nhiên 100% của Việt Nam – một nguồn nguyên liệu quý giá có xuất xứ từ vùng Cẩm Thủy, Thanh Hóa. Những sợi gai mộc mạc, bền bỉ nhưng khi qua bàn tay thiết kế lại trở nên vô cùng sang trọng, tôn lên nét thâm trầm, quý phái của kiến trúc phố cổ.
Sự tương phản về màu sắc và chất liệu nội thất được chị tính toán kỹ lưỡng nhằm tái hiện rõ nét không gian sống và làm việc của cả chủ nhà lẫn thời kỳ hoạt động cách mạng của Trung ương. Tại đây, phòng làm việc của cụ Trịnh Văn Bô và cụ bà Minh Hồ được khôi phục trang trọng với những bức ảnh tư liệu lịch sử, những bộ bàn ghế gỗ mang dấu ấn thời gian. Đối với Lan Hương, việc giữ gìn tính kết nối lịch sử giữa gia đình chủ nhà và Bác Hồ là cốt lõi để tạo nên sự cân bằng và chiều sâu cho di tích.
Khơi dậy linh khí và không gian văn hóa nghệ thuật giữa lòng phố cổ
Một trong những không gian được NTK Lan Hương dành nhiều tâm huyết nhất chính là giếng trời cổ – mạch nguồn sự sống của ngôi nhà. Chị đã biến khu vực sân giếng trời này thành một không gian trưng bày về dâu tằm, khung cửi và câu chuyện làm lụa. Mạch nước giếng cổ vẫn ngọt lành, phía trên là những dải lụa mềm mại được giăng lên đầy nghệ thuật.
Chị hào hứng chia sẻ về ý tưởng độc đáo của mình: “Tôi muốn giăng những ‘dòng sông vải’ ở đây để làm nền decor. Nơi này sẽ được đặt những bộ bàn trà nhỏ làm nơi tiếp khách, giao lưu văn hóa. Tôi cũng dự định sẽ treo những bức tranh minh họa truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du kết hợp cùng hoa sen, tạo nên một không gian đậm chất văn hiến. Bên cạnh đó, hai loài hoa danh giá là trà mi trắng và trà mi vàng cũng sẽ được đưa vào, gợi nhớ đến những câu thơ kinh điển trong văn học Việt Nam.”
Lên đến tầng 3 – nơi đặt không gian thờ tự, NTK Lan Hương luôn trăn trở làm sao để căn phòng này phải thật trang nghiêm, quy tụ được “linh khí quốc gia” để du khách mỗi khi bước vào đều cảm nhận được sự thiêng liêng và lòng biết ơn. Chị ví sự tiếp nối của các thế hệ giữ gìn ngôi nhà này giống như những trang sử dài, và thế hệ hôm nay may mắn được là một phần trong dòng chảy đó.
Đối với Nghệ nhân Ưu tú Lan Hương, dự án tại 48 Hàng Ngang là một “nhân duyên vi diệu” được dẫn đường. Bằng sự am hiểu sâu sắc về văn hóa truyền thống, lòng tôn kính lịch sử và tư duy nghệ thuật tài hoa, chị đang từng bước góp phần hồi sinh một không gian di sản, biến nơi đây thành điểm hẹn văn hóa ý nghĩa, nơi lịch sử và nghệ thuật cùng hòa quyện, ngân vang giữa lòng thủ đô.
I.Bella
