Văn Quang

Nhân kỷ niệm 400 năm ngày mất của Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén (1626–2026), ngày 20/9/2026, tại Nhà Văn hóa xã Đại Sơn, thành phố Hải Phòng, Ủy ban nhân dân xã Đại Sơn phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử thành phố Hải Phòng tổ chức Hội thảo khoa học “Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén với vùng đất xã Đại Sơn, thành phố Hải Phòng”.

Hội thảo có sự tham gia của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, đại diện cơ quan, đơn vị, dòng họ và lãnh đạo địa phương, tập trung làm rõ thân thế, sự nghiệp của nhân vật lịch sử này và những di sản gắn với bà trên vùng đất Đại Sơn.

Phát biểu khai mạc, đồng chí Trịnh Ngọc Ánh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân xã Đại Sơn, nhấn mạnh ý nghĩa của việc tổ chức Hội thảo nhân dịp 400 năm ngày mất của nhân vật lịch sử này. Đây là dịp tri ân tiền nhân, đồng thời đặt ra trách nhiệm tiếp tục nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản của quê hương.

Các nhà nghiên cứu cho rằng cần tiếp cận nhân vật từ nhiều nguồn tư liệu, đồng thời phân định rõ chứng cứ lịch sử với truyền ngôn dân gian và những vấn đề còn cần tiếp tục khảo cứu. Những thông tin về thân thế, quê quán, niên đại và đóng góp của Nguyễn Thị Ngọc Chén cần được đối chiếu giữa văn bia, sử liệu, tư liệu dòng họ và khảo sát thực địa.

Về di sản vật thể có Đền Thượng Uyển Hoa, Chùa Sùng Minh, khu lăng mộ, Đình Ô Mễ cùng những dấu tích công trình dân sinh. Đây là những địa điểm lưu giữ dấu tích vật chất và cũng là không gian cộng đồng tưởng niệm, thực hành tín ngưỡng. Về di sản phi vật thể có lễ giỗ Đệ tam cung tần, phong tục kiêng tên húy cùng những câu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp của bà được trao truyền trong cộng đồng. Hệ thống di sản tư liệu gồm văn bia, câu đối, đại tự tại các di tích và khu lăng mộ cũng là nguồn tư liệu quan trọng cho việc nghiên cứu.

Ban Tổ chức Hội thảo đã tổ chức sưu tầm, dịch và hiệu đính các văn bia, hoành phi, câu đối liên quan đang được lưu giữ tại các di tích ở địa phương và Viện Hán Nôm để đưa vào Kỷ yếu Hội thảo. Từ những nguồn tư liệu và dấu tích ấy, có thể thấy câu chuyện về Nguyễn Thị Ngọc Chén không chỉ gắn với một nhân vật lịch sử, mà còn gắn với lịch sử, văn hóa và ký ức cộng đồng của vùng đất Đại Sơn.

Hội thảo dành sự quan tâm đến những thông tin liên quan việc phát hiện và mở phần mộ được cho là của Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén vào năm 1980. Các nhân chứng đã cung cấp nhiều thông tin về sự việc. Tuy nhiên, do điều kiện chuyên môn lúc bấy giờ, việc phát hiện chưa được ghi chép, đo vẽ, chụp ảnh, lấy mẫu và lập hồ sơ theo phương pháp khảo cổ học hiện nay.

Vì vậy, những thông tin này cần tiếp tục được thu thập và đối chiếu với hồ sơ di tích, bảo tàng, ảnh cũ và các hiện vật còn lại. Ký ức cộng đồng là nguồn thông tin đáng chú ý, nhưng cần được đặt cùng các nguồn chứng cứ khác để bảo đảm tính xác thực trong nghiên cứu và bảo tồn. Quan điểm được nhấn mạnh tại Hội thảo là trân trọng những giá trị lịch sử và văn hóa đã được cộng đồng gìn giữ, đồng thời tiếp tục làm rõ những vấn đề còn chưa đủ căn cứ khoa học.

Một trong những định hướng được đề xuất tại Hội thảo là xã Đại Sơn phối hợp với Bảo tàng Hải Phòng tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ sở khoa học và lập hồ sơ đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét xếp hạng quần thể Đền Thượng Uyển Hoa – Chùa Sùng Minh – Khu Lăng Mộ Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén là di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố. Cùng với đó là tiếp tục sưu tầm, kiểm kê, bảo vệ di tích, hiện vật và tư liệu; rà soát, hiệu đính văn bia; thu thập ký ức nhân chứng; số hóa tư liệu và xây dựng các hoạt động giáo dục lịch sử, văn hóa cho cộng đồng.

Việc phát huy giá trị văn hóa, du lịch của địa phương cũng được đặt trong mối quan hệ với công tác nghiên cứu và bảo tồn, bảo đảm tính xác thực của di sản, tuân thủ pháp luật và tôn trọng cộng đồng chủ thể.

Hội thảo khoa học về Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén đã mở thêm những hướng tiếp cận đối với một nhân vật lịch sử và hệ thống di sản gắn với bà tại Đại Sơn. Từ văn bia, tư liệu Hán Nôm, di tích, tư liệu dòng họ đến ký ức cộng đồng, mỗi nguồn tư liệu đều góp phần làm rõ hơn lịch sử vùng đất.

Kỷ niệm 400 năm ngày mất của Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén cũng là dịp để địa phương tiếp tục sưu tầm, đối chiếu và thẩm định tư liệu; hoàn thiện hồ sơ di tích; bảo vệ những dấu tích còn lại và đưa các giá trị lịch sử, văn hóa phù hợp vào giáo dục truyền thống. Từ những dấu tích của quá khứ đến đời sống hôm nay, việc gìn giữ di sản không chỉ là bảo vệ những gì còn lại, mà còn là tiếp tục nghiên cứu, nhận diện và trao truyền những giá trị lịch sử, văn hóa của quê hương cho các thế hệ mai sau.

Sau đây là một số hình ảnh của sự kiện: