Nguyễn Gia Long (TP. Hồ Chí Minh)
Ngày trước ở các làng quê, để làm ranh giới phân chia ranh giới giữa nhà nọ với nhà kia người ta thường dùng những hàng bờ giậu. Bờ giậu được thường được đan bằng phên tre, cắm cọc tre hay cọc gỗ có giăng dây chão hoặc dây thép nhỏ. Thế nhưng, bờ giậu là các loại cây bụi, cây nhỏ được trồng vẫn là phổ biến hơn cả, vì vậy mà các hàng bờ giậu mộc mạc quê nhà đã trở nên rất đỗi thân quen với hết thảy mọi người đã từng sinh ra và lớn lên ở làng quê.
Khoảng mươi, mười lăm năm trở lại đây, khi mà đời sống kinh tế đều đã trở nên khá giả hơn thì không ít hộ dân ở nhiều làng quê Việt đều đã “khai tử” những hàng bờ giậu bằng cách phá đi để thay thế vào đó những bức tường xây gạch cao. Quê tôi cũng không phải là một ngoại lệ, khi bờ giậu đã hầu như chẳng còn nữa, mà muốn ngắm nhìn chúng thì chỉ có cách duy nhất là tìm trong hoài niệm, hay qua các bức ảnh chụp kỷ niệm khi xưa mà thôi.
Nhớ lại thời ấu thơ nơi quê nhà, khi bọn trẻ chúng tôi đều có biết bao nhiêu là kỷ niệm gắn liền với những hàng bờ giậu thân thương. Nhà tôi có khoảng đất thổ cư rộng tới gần 2 sào nên bao bọc xung quanh là 4 hàng bờ giậu rất dài. Các cây được trồng để làm hàng rào ngăn cách với các nhà hàng xóm là thèn đen, duối, thanh táo, ô rô… Đoạn phía tiếp nối với hai bên cổng là khoảng phên đan tre được bố trồng thêm các dây leo bám vào khiến cho không gian sát khoảng sân thêm mát mẻ, thơ mộng. Vì là bờ giậu được ken cây nên các lỗ hổng vẫn có và không ít lần tôi vượt rào sang nhà hàng xóm chơi mà không phải đi lối cổng chính. Bọn trẻ hàng xóm cũng vậy, chúng sang nhà chơi cột, chơi kèo với tôi cũng toàn đi tắt như vậy. Cũng vì rào thưa như thế mà những con gà giữa các nhà vẫn “giao lưu” giữa vườn này với vườn kia thường xuyên. Thi thoảng mẹ mua hạt cải, hạt rau thơm về gieo trong vườn và tôi luôn là người vất vả nhất, bởi bao giờ mẹ cũng sai dùng các bó rơm, hay các thân cây ngô khô ken chặt các lỗ hổng của bờ giậu để gà hàng xóm không chui sang vườn bới đất, phá rau. Thế nhưng, dù có ken chặt, có lấp hết lỗ hổng của bờ giậu thì lũ gà luôn rất ranh mãnh, khi chúng vẫn tìm mọi cách để “vượt” sang vườn nhà tôi như thường, bằng cách chọn bay qua các đoạn bờ giậu có chiều cao thấp nhất.
Mùa hè, những cây bụi ở bờ giậu thường ra hoa kết trái và bọn trẻ chúng tôi vẫn hay la cà ra đó để hái quả ăn. Quả duối chín vàng, quả thèn đen chín màu tím ngắt đều có vị ngọt ngào đến khó quên. Chúng tôi thường ngồi dưới tán cây duối để ăn quả chín đến thoả thích. Các đoạn bờ giậu có hoa thanh táo tim tím pha trắng, cũng là nơi bọn trẻ chúng tôi hay lui tới bởi loài hoa này có vị ngọt thơm ở phần cuối của đài hoa, nên đứa nào đứa nấy đều hay bứt hoa để mút phần nước ngọt ngào tựa như đường phèn ấy. Rồi nữa, những cây duối ở bờ giậu là nơi chúng tôi vẫn hay đến để chặt nhựa hứng vào mảnh con chai chai, sau đó đun nóng trên lửa để được một thứ keo đi chấm ve, bẫy chim vô cùng kết dính. Vườn cây sum xuê, bờ giậu cây cối xanh mướt như vậy nên các loài chim muông về tụ hội rất đông đúc và những trưa hè oi ả mà mang võng ra mắc, nằm dưới các tán cây của khu vườn nghe chim hót mới tuyệt làm sao. Tuổi thơ tôi đã trải qua biết bao nhiêu những trưa hè như thế, nó đẹp đẽ, êm đềm, với vô vàn kỷ niệm không dễ gì quên được.
Bờ giậu quê không chỉ có tác dụng làm hàng rào ranh rới giữa nhà nọ với nhà kia, ngăn gia cầm, gia súc phá cây cối, rau màu… mà nó còn là nơi các bà, các mẹ, các chị dùng để phơi chăn, phơi chiếu những hôm trời nắng. Nhà tôi còn tận dụng bờ giậu để phơi cả rơm lên phía trên khi mùa gặt bộn bề và khoảng vườn sân không đủ chỗ phơi. Mùa thu hoạch ngô, mẹ tôi cũng hay tận dụng bờ giậu để dựa thân cây ngô cho khô, dùng làm chất đốt sử dụng dần trong mùa đông giá rét.
Trở lại quê nhà bây giờ, nhà nào cũng kín cổng cao tường, hay các ngôi nhà cao tầng kề nhau san sát, tôi thấy lòng bùi ngùi khi hình bóng của những bờ giậu mộc mạc, thân thương ngày xưa đã không còn nữa. Lớp người trẻ bây giờ không biết đến bờ giậu là thế nào nữa, bởi trước mắt đều là những bờ tường gạch cứng, khô khốc vô hồn; nhưng với những người đã từng có những năm tháng gắn liền với những hàng bờ giậu thân thương nhiều kỷ niệm như vậy, chắc chắn đều thấy nao lòng, thấy nhớ nhung, thấy yêu và hoài niệm giống như tôi…
