Tiến sĩ Danh dự Natalie Bisso là nhà thơ, nhà văn, nhạc sĩ và nhà hoạt động từ thiện người Đức gốc Nga có tầm ảnh hưởng quốc tế lớn. Bà là tác giả của 13 tuyển tập tác phẩm, hơn 150 bài hát và có thơ được dịch sang 45 ngôn ngữ.

Nhờ những cống hiến xuất sắc cho văn hóa nghệ thuật và hòa bình thế giới, bà đã được trao tặng nhiều văn bằng Tiến sĩ Danh dự từ các học viện lớn tại Ý, Tây Ban Nha, Mexico, Argentina. Bà cũng là người sáng lập kiêm Chủ tịch Hiệp hội Văn học Quốc tế ILACT, đồng thời giữ vai trò Viện sĩ và thành viên điều hành tại hàng loạt tổ chức văn học uy tín toàn cầu.

Natalie Bisso từng lọt vào danh sách “50 Người phụ nữ có ảnh hưởng nhất châu Âu”, nhận danh hiệu “Đại sứ Hòa bình Thế giới” và sở hữu hơn 500 giải thưởng, huân huy chương cao quý từ nhiều quốc gia.

PV:  Thưa bà Natalie, qua tiểu sử của bà, chúng tôi được biết bà là Chủ tịch Hiệp hội Văn học Quốc tế “Diễn đàn Sáng tạo” (ILACT). Xin bà vui lòng giới thiệu đôi điều về ILACT. Các hoạt động hiện tại của tổ chức là gì? Các kế hoạch trong tương lai ra sao? Làm thế nào để một nhà thơ Việt Nam, chẳng hạn, có thể gia nhập hội? Và các thành viên sẽ có những quyền lợi cũng như trách nhiệm gì?

Natalie Bisso: Xin chào các bạn trong Ban Biên tập, chào anh Alexander! Tôi rất vui mừng được chào đón các bạn cùng tất cả các độc giả mới sẽ đón đọc bài phỏng vấn này. Cảm ơn các bạn đã mời tôi tham gia cuộc trò chuyện hôm nay.

Vâng, đúng vậy, tôi là Chủ tịch Hiệp hội Văn học Quốc tế “Diễn đàn Sáng tạo”. Đúng như tên gọi, Hiệp hội của chúng tôi mang tính chất quốc tế. Hội đồng điều hành của Hiệp hội bao gồm các thành viên từ khắp nơi trên thế giới. Chúng tôi có Chủ tịch, Hội đồng điều hành, Ban thư ký và các thành viên chính thức. Hiệp hội đã xây dựng Kế hoạch Hành động, thông qua Điều lệ hoạt động, thiết kế logo và có con dấu riêng, website chính thức cùng một nhóm Facebook hoạt động rất sôi nổi, được các điều phối viên cập nhật thường xuyên.

Mục tiêu và nhiệm vụ của Hiệp hội được quy định rõ trong Điều lệ, các bạn có thể tìm thấy trên trang web chính thức của ILACT tại địa chỉ: https://sites.google.com/view/ilact/main. Website có nhiều chuyên mục để các bạn tìm hiểu kỹ hơn về chúng tôi, cũng như các yêu cầu để gia nhập Hiệp hội. Mẫu đơn đăng ký thành viên cũng được đăng tải tại đây. Ngoài ra, các bạn có thể liên hệ trực tiếp với tôi qua Facebook, VK, OK hoặc qua website cá nhân và email: [email protected] để đăng ký gia nhập.

Tôi sẽ hướng dẫn chi tiết và gửi mẫu đơn nếu ứng viên không thể tải về từ website. Hiệp hội hoạt động phi lợi nhuận, không thu phí gia nhập hay hội phí định kỳ. Chúng tôi chỉ tiếp nhận các khoản đóng góp tài trợ dưới hình thức hỗ trợ tài chính, điều này cũng được nêu rõ trên trang web.

Chỉ trong một thời gian ngắn, Hiệp hội của chúng tôi đã đạt được sự công nhận và phổ biến rộng rãi trên văn đàn thế giới, có uy tín lớn đối với các nhà văn, nhà thơ và các chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực văn học, văn hóa, nghệ thuật, từ những người mới bắt đầu cho đến các tác giả gạo cội. Chúng tôi tổ chức các cuộc thi văn học và nghệ thuật hoàn toàn miễn phí và gặt hái được nhiều thành công. Qua đó, chúng tôi không chỉ hiện thực hóa các mục tiêu đã đề ra mà còn giảng dạy, tư vấn và phát hiện những tài năng mới. Chúng tôi tổ chức các lớp học chuyên đề (master class) miễn phí, viết và xuất bản các bài phân tích, phê bình mang tính định hướng để giúp các tác giả khắc phục sai sót. Bên cạnh các hoạt động văn học, chúng tôi còn kết nối các nỗ lực để phát triển văn hóa nghệ thuật ở quy mô quốc tế, liên kết các tổ chức văn học từ nhiều quốc gia và hợp tác chặt chẽ với các đối tác.

Các bạn cũng có thể đọc về quyền lợi và nghĩa vụ của thành viên trên website chính thức. Chúng rất đơn giản. Điều quan trọng nhất mà chúng tôi kỳ vọng ở mỗi thành viên là hãy hành động vì lợi ích chung của Hiệp hội, trong phạm vi khả năng và điều kiện thực tế của mình.

Website và các cuộc thi của chúng tôi sử dụng hai ngôn ngữ: tiếng Nga và tiếng Anh. Một số cuộc thi thậm chí còn sử dụng ba ngôn ngữ. Đối với mỗi cuộc thi, Hiệp hội đều xây dựng quy chế rõ ràng, ban hành hệ thống chứng nhận, bằng khen được thiết kế riêng độc đáo cùng nhiều hình thức tôn vinh khác.

Hiệp hội có rất nhiều kế hoạch lớn, nhưng hiện tại chúng tôi xin phép được giữ bí mật. Tuy nhiên, tất cả các kế hoạch đó đều hướng tới sự phát triển sâu rộng hơn của Hiệp hội, tạo điều kiện thuận lợi cho văn học nghệ thuật phát triển ở tầm quốc tế, đồng thời góp phần củng cố hòa bình, tình hữu nghị và sự hợp tác trên hành tinh của chúng ta.

PV: Chúng tôi cũng được biết rằng vào năm ngoái, bà đã tham dự hội nghị thượng đỉnh của Học viện Bảo tồn Văn hóa và Bản ngữ Tây Ban Nha. Sự kiện đó đã diễn ra như thế nào? Khoảnh khắc nào làm bà nhớ nhất? Học viện này hoạt động ra sao và bà tham gia vào công việc của họ như thế nào?

Natalie Bisso: Vâng, vào tháng 12 năm 2025, tôi được mời tham dự hội nghị thượng đỉnh của Phòng Nhà văn và Nghệ sĩ Quốc tế (CIESART), phối hợp cùng Học viện Bảo tồn Văn hóa và Bản ngữ tại Tây Ban Nha. Hội nghị kéo dài 5 ngày với chương trình nghị sự rất toàn diện. Tại hội nghị thượng đỉnh này, tôi cùng với các đại diện trí thức sáng tạo quốc tế khác đã được trao danh hiệu Tiến sĩ Văn học Danh dự — đây là bằng Tiến sĩ danh dự thứ hai của tôi. Bằng Tiến sĩ danh dự đầu tiên của tôi được trao trước đó một năm bởi Đại hội đồng Liên đoàn Thế giới về Khả năng Lãnh đạo và Trí tuệ Cao (A.C.) kết hợp với 17 trường Đại học, Học viện của Mexico, Argentina… và Đại học Giáo hoàng Antonianum ở Ý.

Tôi hiện là thành viên Hội đồng Cố vấn của CIESART. Phòng Quốc tế và Học viện Bảo tồn Văn hóa và Bản ngữ Tây Ban Nha có chung một mục tiêu: kết nối giới trí thức sáng tạo trên toàn thế giới.

Hội nghị thượng đỉnh CIESART và Học viện tại Tây Ban Nha đã diễn ra trong bầu không khí vô cùng ấm áp, thân tình với sự tham gia của các đại diện đến từ 40 quốc gia. Chương trình rất phong phú, thú vị và tất cả các sự kiện đều được tổ chức ở đẳng cấp cao.

Cá nhân tôi, như đã chia sẻ ở trên, đã vinh dự được trao danh hiệu Tiến sĩ Nghệ thuật, hai huy chương (trong đó có một huy chương từ Học viện Bảo tồn Văn hóa và Bản ngữ), một huy hiệu và một phần quà lưu niệm.

Tôi nhớ gần như tất cả mọi chi tiết của chuyến đi: từ việc được gặp gỡ nhiều đồng nghiệp quốc tế, các chuyến tham quan dã ngoại, và quan trọng nhất là khoảnh khắc nhận bằng Tiến sĩ cùng các giải thưởng cao quý. Mọi hoạt động đều vô cùng ý nghĩa và đáng nhớ.

PV: Bà là tác giả của nhiều tác phẩm văn học xuất sắc cả về văn xuôi lẫn thơ ca. Nhưng đối với bản thân bà, tác phẩm nào là quý giá hoặc đáng nhớ nhất? Hiện tại bà có đang viết cuốn sách mới nào không? Bà có mong muốn tiếp cận độc giả Việt Nam không?

Natalie Bisso: Các bạn làm tôi hơi ngượng khi dành những lời khen tặng nồng nhiệt như vậy cho các tác phẩm khiêm tốn của tôi. Nhưng tôi rất hạnh phúc vì công sức của mình được đánh giá cao. Tôi trân trọng tất cả các tác phẩm mình viết ra và yêu mến nhiều tác phẩm trong số đó. Đối với tôi, những tác phẩm quý giá nhất là những tác phẩm được độc giả ở nhiều quốc gia trên thế giới yêu thích đón nhận. Qua sự công nhận đó, tôi hiểu rằng tác phẩm của mình không chỉ được đọc, mà còn được thấu hiểu và đón nhận bằng cả trái tim, tâm hồn. Tôi chủ yếu viết về đề tài triết lý và lãng mạn. Đó là những tác phẩm mang tính nhân văn, tràn đầy ánh sáng; chúng khơi dậy niềm hy vọng, khiến người ta phải suy ngẫm, mơ ước và hướng về những điều tốt đẹp, dịu dàng. Chúng có khả năng chữa lành cho những tâm hồn đang tổn thương. Còn điều gì quý giá hơn điều đó? Đó chính là những tác phẩm tôi trân quý nhất.

Và tất nhiên, tôi vẫn tiếp tục sáng tác và đang chuẩn bị tư liệu cho một cuốn sách mới.

Còn về việc tiếp cận độc giả Việt Nam, đó là ước mơ của tôi. Tôi rất muốn các tác phẩm của mình đến được với công chúng Việt Nam. Hiện tôi đã có một vài bài thơ được các đồng nghiệp Việt Nam dịch sang tiếng Việt, nhưng số lượng đó là quá ít để làm thành một tập sách. Dù vậy, tôi sẽ rất vui lòng nếu được tham gia vào các tuyển tập thơ hoặc xuất bản trên các tạp chí tại Việt Nam.

Tôi cũng muốn gửi lời mời các nhà văn, nhà thơ Việt Nam tham gia vào các cuộc thi văn học do Hiệp hội của chúng tôi tổ chức. Các cuộc thi này rất có uy tín, có hội đồng giám khảo quốc tế vô cùng chuyên nghiệp và tác phẩm của mỗi người tham gia chắc chắn sẽ được đánh giá một cách công tâm và xứng đáng.

PV: Bà có nhận xét gì về Dự án Quốc tế HYPERPOEM và sự chuyển mình của nó thành một phong trào thực sự? Theo bà, các nhà tổ chức có đạt được mục tiêu đã đề ra không, và liệu HYPERPOEM có thể trở thành một hiện tượng mới, độc đáo kết nối nền văn học và văn hóa của tất cả các dân tộc trên thế giới?

Natalie Bisso: Ồ, Dự án HYPERPOEM là dự án yêu thích nhất của tôi, chỉ đứng sau Hiệp hội ILACT nơi tôi làm Chủ tịch. Nhưng việc điều hành Hiệp hội không làm giảm đi tình cảm tôi dành cho HYPERPOEM. Ở Hiệp hội, tôi bận rộn với công việc quản lý, các cuộc thi, viết bài, tổng kết, cấp bằng khen… trong khi HYPERPOEM là một dự án không hề gò bó mà lại vô cùng thú vị. Tôi phải nói rằng đó là một dự án tuyệt vời. Và không có gì ngạc nhiên khi dự án này đã chuyển mình thành một phong trào thực sự. Thời cơ cho điều đó đã chín muồi. Người ta vẫn nói: “Mọi việc đều có thời điểm của nó”. Đã đến lúc HYPERPOEM kết nối thế giới thông qua một dự án văn học, biến nó thành một phong trào quốc tế dài hạn với số lượng người tham gia khổng lồ.

Tôi muốn lưu ý rằng người sáng lập dự án HYPERPOEM là Alexander Kabishev – một nhà văn trẻ, năng nổ, cởi mở, tài năng và giàu sức sáng tạo đến từ St. Petersburg, một người có tầm nhìn xa trông rộng. Tôi tin tưởng vào nội lực, sức sáng tạo và mọi khả năng của anh ấy. Anh ấy là một người làm việc chăm chỉ, tích cực xây dựng mối quan hệ sáng tác với các tác giả, nhà xuất bản nổi tiếng đương đại, thu hút nhiều đồng nghiệp mới và không ngừng đưa ra những ý tưởng độc đáo. Bản thân Alexander là một cá tính rất nổi bật dù tuổi đời còn trẻ. Quan trọng nhất, anh ấy luôn nỗ lực làm cho dự án trở nên sống động, phổ biến và bền vững. Tôi tự tin rằng dự án HYPERPOEM còn có thể trải qua nhiều sự chuyển mình hơn nữa để trở nên thực sự độc nhất vô nhị. Ngay từ khi dự án này mới bắt đầu, trong bài viết phê bình đầu tiên của mình, tôi đã hình dung ra một cách để ủng hộ nó: Tôi mơ ước dự án sẽ được mở rộng tới các cơ sở giáo dục – các trường đại học, học viện (không chỉ về văn học) -mà còn tới các học sinh, sinh viên, thậm chí là cả các trường mầm non trên toàn thế giới.

Bởi vì cốt lõi ban đầu của dự án HYPERPOEM là gì? Đó là một cuốn sách chứa đựng những bài thơ bốn câu (thơ tứ tuyệt) viết về tình hữu nghị giữa các dân tộc. Thứ nhất, chủ đề này là cốt lõi cho sự chung sống hòa bình và sẽ không bao giờ mất đi tính thời sự. Thứ hai, các bài thơ tứ tuyệt này được thể hiện bởi hàng ngàn nhà thơ trên khắp thế giới bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau. Điều này có nghĩa là những bài thơ như vậy có thể được dùng để học tập, khơi nguồn cảm hứng và học hỏi. Trẻ em ở trường mầm non cũng có thể ghi nhớ và đọc chúng trong các buổi lễ hội hay các buổi sinh hoạt dưới cờ ở trường học. Hơn nữa, qua mỗi thế hệ mới, các nhà thơ lại được sinh ra. Ai cũng muốn tìm chỗ đứng cho mình trong văn học, thơ ca, ai cũng muốn lưu danh lại cho hậu thế. Và dấu ấn bền vững nhất có thể chính là việc tham gia vào phong trào HYPERPOEM.

Liệu các nhà tổ chức có đạt được mục tiêu đã đề ra không? Tôi tin chắc rằng nếu tác giả và người tổ chức dự án tiếp tục cống hiến và giữ vai trò truyền cảm hứng cho các đồng nghiệp, mọi thứ sẽ thành công. Không ai có thể luôn đứng trên đỉnh sóng hay đỉnh cao vinh quang mãi được, điều quan trọng hơn là phải thường xuyên, kiên trì nhắc nhở mọi người về dự án, giới thiệu về cội nguồn của nó và thu hút ngày càng nhiều người tham gia hơn. Không phải ngay lập tức, mà theo thời gian, nó sẽ trở thành một “Siêu dự án” (Hyper Project) thực sự. Để một dự án trường tồn, chúng ta cần có thời gian. Và ngay cả khi có những giai đoạn trầm lắng hay suy giảm hoạt động — vốn là một quá trình hoàn toàn tự nhiên — dự án HYPERPOEM vẫn sẽ tiếp tục hành trình đi vào tương lai xa. Dự án đã công bố những con số ấn tượng và không tưởng, điều này giúp HYPERPOEM khác biệt hoàn toàn với tất cả các dự án từng tồn tại trước đây. Và điều này có nghĩa là mỗi thế hệ tiếp theo đều có thể và sẽ tiếp tục phong trào này. Hiện tại, HYPERPOEM cùng phong trào toàn cầu của nó đã trở thành một hiện tượng độc đáo. Người ta biết đến nó, nói về nó, tham gia và ủng hộ nó bởi các tên tuổi lớn trên văn đàn thế giới. Dự án đang sống khỏe mạnh và tầm ảnh hưởng toàn cầu của nó sẽ còn tiếp tục vươn xa!

PV: Hôm nay, bà muốn chia sẻ bài thơ nào với độc giả Việt Nam, và tại sao?

Natalie Bisso: Ồ, một câu hỏi thật tuyệt vời. Cho phép tôi được chia sẻ không phải một bài thơ, mà là một tùy bút ngắn. Tôi tin rằng nó có thể chạm đến trái tim của cả các đồng nghiệp cầm bút lẫn các bạn độc giả. Tôi sẽ rất hạnh phúc nếu các bạn yêu thích nó.

TÌNH YÊU THƠ CA

Bạn thân mến! Tôi sẽ không bao giờ được gặp bạn, không bao giờ biết màu mắt của bạn, không bao giờ được chạm vào mái tóc bồng bềnh, không bao giờ cảm nhận được hơi thở hay nhịp đập rộn ràng nơi lồng ngực bạn. Chúng ta sẽ không bao giờ cùng nhau ngắm nhìn những vì sao trên bầu trời, không bao giờ dám cùng bước đi trên cung trăng ngay cả trong những giấc mơ, không bao giờ sưởi ấm dưới những tia nắng dịu dàng, không bao giờ ngắm bình minh ửng hồng hay hoàng hôn đỏ rực.

Chúng ta sẽ không bao giờ nhìn vào mắt nhau, và không bao giờ chìm đắm trong khoảng trời sâu thẳm của mắt người kia. Chúng ta sẽ không bao giờ yêu nhau, bởi vì bạn yêu một người khác, và tôi cũng yêu một người khác. Nhưng một ngày nào đó, ở kiếp sau, chúng ta sẽ gặp lại nhau như những nhà thơ, và chúng ta sẽ nhận ra nhau!

“Cô gái! Tôi biết em,” bạn sẽ nói như vậy.

“Thật sao?” Tôi sẽ vô cùng ngạc nhiên.

“Đúng vậy! Ở kiếp trước, tôi là một nhà thơ sống ở Việt Nam, còn em…” Bạn đã viết những bài thơ trên các trang mạng xã hội. Khi nhìn thấy em, tôi đã muốn hiểu em nhiều hơn. Và khi đọc thơ của em, tôi nhận ra mình đã biết em từ tất cả các kiếp trước. Và mọi chuyện sẽ luôn như vậy. Tôi sẽ luôn nhận ra em, dù em có xuất hiện dưới hình hài nào trong kiếp sống mới này, bởi vì linh hồn tôi sẽ luôn nhận ra linh hồn em. Tôi sẽ hít thở chung một bầu không khí với em và thấu hiểu em mà không cần lời nói. Bởi vì linh hồn tôi và linh hồn em như hai bông hoa trên cùng một nhành cây. Chúng nở rộ riêng biệt và đứng độc lập, nhưng được nuôi dưỡng từ cùng một dòng dòng chảy, cùng một lý tưởng, cùng một tình yêu – Tình yêu Thơ ca.

PV: Bà có gợi ý tác phẩm nào của văn học Nga cổ điển hoặc đương đại cho các đồng nghiệp Việt Nam không?

Natalie Bisso: Ồ, bạn biết đấy, Alexander, tôi yêu các tác phẩm cổ điển, tất cả chúng. Bởi vì chúng ta có thể học hỏi từ mọi thứ, và đó cũng là điều tôi đã làm suốt cuộc đời mình. Nhưng… chúng ta vẫn cần phải theo dõi văn học và thơ ca đương đại. Hiệp hội của chúng tôi tổ chức nhiều cuộc thi văn học hàng năm bằng nhiều ngôn ngữ. Bạn thử tưởng tượng xem chúng tôi phải đọc lại bao nhiêu tác phẩm dự thi của các tác giả từ khắp nơi trên thế giới. Và trong nhiều năm qua, hội đồng giám khảo quốc tế có chuyên môn cao của chúng tôi đã chọn lọc ra những tác phẩm xuất sắc nhất để trao giải. Thế nên, nếu chỉ nêu tên một vài người, hoặc thậm chí là một tác giả đương đại nổi tiếng nào đó thì sẽ không công bằng; tôi không muốn làm tổn thương bất kỳ ai. Bởi vì có rất nhiều tác giả tài năng đáng để tìm đọc. Vì vậy, tôi xin phép không nêu tên cụ thể. Nhưng tôi biết rằng, tạo hóa không hề keo kiệt tài năng đối với những người đương thời của chúng ta.

PV: Thay cho lời kết, bà hình dung thế nào về sự hợp tác trong tương lai giữa các nhà văn Nga và Việt Nam? Chúng ta nên hướng tới điều gì và cần tránh những điều gì?

Natalie Bisso: Sự hợp tác với các đồng nghiệp Việt Nam luôn diễn ra tích cực, thân thiện và mang lại lợi ích chung. Nhân dân hai nước chúng ta rất gần gũi, luôn dành cho nhau những tình cảm ấm áp, tốt đẹp và tôn trọng nhất. Tôi tin rằng chúng ta không được bỏ rơi mối quan hệ đã được thử thách qua nhiều thập kỷ này. Chúng cần phải được phát triển và duy trì hơn nữa trong mọi lĩnh vực của đời sống, đặc biệt là trong văn học, thơ ca, xuất bản và mọi loại hình nghệ thuật, bên cạnh chính trị và kinh tế. Sự hợp tác tương lai giữa các nhà văn Nga và Việt Nam được nhìn nhận như một mối quan hệ đối tác chiến lược, dựa trên nền tảng lịch sử vững chắc, nhưng cần có sự hiện đại hóa trong cách tiếp cận để thu hút thế hệ độc giả mới.

Chúng ta nên hướng tới điều gì?

Tích cực tiếp thu trao đổi kinh nghiệm văn học lẫn nhau: Dịch thuật văn học đương đại (chú trọng vào văn xuôi, thơ ca và văn học thiếu nhi).

Phát triển dịch thuật văn học; Văn học thiếu nhi và thanh thiếu niên (để đặt nền móng cho tình hữu nghị giữa các thế hệ tương lai).

Ứng dụng công nghệ kỹ thuật số và chuyển thể điện ảnh (phát hành sách điện tử, sách nói, chuyển thể phim).

Duy trì trao đổi sáng tác thường xuyên (các chuyến thăm, hội thảo, liên hoan văn học).

Chúng ta nên tránh điều gì?

Tránh sử dụng các bên trung gian thứ ba không cần thiết.

Tránh bệnh hình thức (không biến các hoạt động thành các buổi đón tiếp xã giao, khô khan, mà cần ủng hộ nền văn học “sống”, cảm xúc và sự giao lưu thực chất).

Tránh việc phớt lờ sở thích của độc giả hiện đại.

Nhìn chung, cần phải chuyển dịch sang ngôn ngữ của những hình tượng nghệ thuật phù hợp với thế kỷ XXI, nhấn mạnh vào sự chân thành, thấu hiểu lẫn nhau và chất lượng văn học cao.

Tôi không phải là một người theo chủ nghĩa hoàn hảo, nhưng tôi muốn nâng tầm văn học lên một chuẩn mực hiện đại và cao cấp hơn. Đây chính là điều mà tôi, các đồng nghiệp của tôi, và tất nhiên là cả các bạn – những đồng nghiệp quý mến – đang cùng nhau thực hiện.

Tôi xin chúc cho tất cả chúng ta có những công việc gặt hái được nhiều quả ngọt và những thành công lớn trong sáng tác. Chúc các bạn may mắn!

Cảm ơn bạn, người đồng nghiệp quý mến, vì những câu hỏi rất thú vị và cuộc trò chuyện giàu thông tin này.

(HFT chuyển ngữ từ bản tiếng Anh)